Depressiya, Anksiyete və Panik Atak İslamda Necə İzah Olunur?

Ruhun yorğunluğu, qəlbin çağırışı və insanın özünə qayıdışı

Giriş: Müasir insan niyə bu qədər yorğundur?

Son illərdə insanlar bir-birinə oxşar cümlələr qurur:
“Heç nəyə həvəsim yoxdur.”
“Daxilimdə səbəbsiz bir sıxıntı var.”
“Ürəyim qəfil sıxılır, öləcəyimi düşünürəm.”

Bu cümlələr tibbi terminlərlə depressiya, anksiyete və panik atak adlanır.
Amma İslam bu hallara yalnız xəstəlik kimi baxmır.
İslam bu vəziyyətləri insanın ruh–qəlb–bədən balansının pozulması kimi izah edir.

Bu məqalə tibbi məlumatı inkar etmir.
Əksinə, İslamın baxış bucağını psixologiya ilə yanaşı təqdim edir.
Çünki İslamda insan təkcə beyin deyil, ruhdur.
Təkcə hormon deyil, məna axtaran varlıqdır.

İslamda insan kimdir? – Problemin kökü buradan başlayır

İslamda insan:

• yalnız maddi bədən deyil,

• yalnız psixoloji mexanizm deyil,

• yalnız sosial rol deyil.

İnsan üç qatlıdır:

1. Bədən – fiziki sistem

2. Ağıl / nəfs – istəklər, qorxular, düşüncələr

3. Ruh / qəlb – məna, iman, vicdan, bağ

Müasir dövrdə müalicə əsasən birinci və ikinci qatla məşğul olur.
Amma üçüncü qat – ruh – çox vaxt unudulur.

İslam deyir:

“Qəlb yorulanda, bədən də dağılır.”

Depressiya İslamda necə anlaşılır?

Depressiya nədir? (İslami baxışla)

Depressiya İslamda:

• tənbəllik deyil,

• imansızlıq deyil,

• zəiflik deyil.

Depressiya çox vaxt:

• ümidin itməsi,

• mənanın itməsi,

• özünü dəyərsiz hiss etmə
  halıdır.

Quranda bu hal belə ifadə olunur:

“Allahın rəhmətindən ümidinizi kəsməyin.”

Bu ayə təsadüfi deyil.
Çünki ümidsizlik ruhun boğulmasıdır.

Depressiya – ruhun “dayan” deməsidir

İslam baxımından depressiya bəzən bir xəbərdarlıqdır:

• çox yükləndin,

• özündən uzaqlaşdın,

• yalnız verdin, amma almadın,

• mənanı itirdin.

İslamda ruh məcburi işləyən mexanizm deyil.
Ruh diqqət istəyir.

Depressiya bəzən belə deyir:

“Bu cür yaşamaq mənə ağırdır.”

Peyğəmbərlərin də kədəri olubmu?

İslam çox önəmli bir həqiqəti gizlətmir:
peyğəmbərlər də kədərlənib.

• Yusif (ə.s.) zindanda ağladı

• Yaqub (ə.s.) gözləri ağarana qədər kədərləndi

• Məhəmməd (s.ə.s.) “kədər ili” yaşadı

Deməli:

• kədər imanla zidd deyil,

• ağrı günah deyil.

İslam insanı hisssiz etməyə yox, düz hiss etməyə çağırır.

Anksiyete İslamda necə izah olunur?

Anksiyete nədir?

Anksiyete:

• gələcək qorxusu,

• nəzarəti itirmə hissi,

• “bəs əgər…” düşüncələrinin hücumu.

İslam bu halı təvəkkülün zəifləməsi ilə əlaqələndirir.

İnsan niyə hər şeyi nəzarətdə saxlamaq istəyir?

Çünki müasir insan:

• hər şeyi planlamağa öyrədilib,

• səhvə yer yoxdur,

• zəiflik qəbul edilmir.

İslam isə deyir:

“Sən çalış, amma nəticəni Allahdan bil.”

Anksiyete çox vaxt belə yaranır:

• insan nəticəni də öz üzərinə götürür,

• Allahı sadəcə “uzaq güc” kimi görür,

• yükü tək daşıyır.

Bu isə ruh üçün ağırdır.

Anksiyete – gələcəkdə yaşamaq xəstəliyidir

İslam insanı indiki ana qaytarır:

• bu günün ruzisi bu gün üçündür,

• sabah Allahındır.

Daim gələcəkdə yaşayan insan:

• bu günü itirir,

• ruhunu gərgin saxlayır.

Anksiyete burada yaranır.

Panik atak İslamda necə anlaşılır?

Panik atak nədir?

Panik atak:

• qəfil ölüm qorxusu,

• ürək sıxılması,

• nəfəs çatmır hissi,

• bədən real təhlükə olmadan “təhlükə var” siqnalı verir.

İslamda bu hal qorxunun nəzarətdən çıxması kimi anlaşılır.

Qorxu İslamda necədir?

İslam qorxunu inkar etmir.
Amma qorxunun ünvanını dəyişir.

İslam deyir:

• hər şeydən qorxma,

• yalnız Allahdan qorx.

Bu nə deməkdir?

Bu o deməkdir ki:

• ölüm sənin düşmənin deyil,

• ürək dayanması sənə hökm etmir,

• həyat başıboş deyil.

Panik atak çox vaxt ölüm qorxusu üzərində qurulur.
İslam isə ölümü son yox, keçid kimi izah edir.

Panik atak zamanı insan nəyi itirir?

İnsanın itirdiyi şey:

• güvən hissidir.

İslamda isə güvən mərkəzi var:

“Qəlblər yalnız Allahı xatırlamaqla rahat tapar.”

Bu ayə panik atak üçün psixoloji açardır.

Zikr, dua və namaz – psixoloji mexanizm kimi

İslam ibadətləri yalnız savab üçün deyil.
Onlar psixoloji tənzimləyicidir.

Zikr

• nəfəsi yavaşladır,

• ürək ritmini sabitləşdirir,

• beyində sakitlik yaradır.

Namaz

• bədəni ritmə salır,

• insanı yerə bağlayır,

• “mən tək deyiləm” hissi verir.

Dua

• içini boşaltmaqdır,

• nəzarəti paylaşmaqdır,

• yükü yüngülləşdirməkdir.

İslamda dua:

• zəiflik deyil,

• psixoloji yüngüllükdür.

İslam tibbi müalicəyə qarşıdırmı?

Xeyr.
İslam açıq şəkildə deyir:

“Hər dərdin dərmanı var.”

İslam:

• həkimi inkar etmir,

• dərmanı rədd etmir,

• terapiyaya qarşı çıxmır.

Əksinə, deyir ki:

• səbəbi tap,

• amma mənanı da itirmə.

Ən sağlam yol:
tibb + psixologiya + iman birlikdədir.

Depressiyadan çıxış İslamda necədir?

İslam möcüzə vəd etmir.
Amma yol göstərir:

• tək qalma,

• susma,

• özünü günahlandırma,

• Allahı yalnız cəzalandıran kimi görmə.

İslam deyir:

“Allah sənə səndən daha yaxındır.”

Bu yaxınlıq insanı ayaqda saxlayır.

Nəticə: Bu hallar iman zəifliyi deyil

Depressiya, anksiyete, panik atak:

• günah deyil,

• imansızlıq deyil,

• utanılacaq hal deyil.

Bunlar çox vaxt:

• ruhun kömək çağırışıdır,

• insanın özünə qayıtmaq ehtiyacıdır.

İslam insanı sındırmır.
İslam insanı yığır.

Və bəlkə də bu dövrdə ən böyük şəfa budur:

“Mən tək deyiləm.”