Pul sevgisi ilə Allah sevgisi eyni qəlbdə yaşaya bilərmi?

Giriş: Qəlbdə iki sevgi olar?

İnsan qəlbi qəribə bir məkandır. Orada sevgi də var, qorxu da, arzu da, ehtiras da. İnsan bəzən öz qəlbini tanımadan yaşayır, bəzən isə içində baş verən mübarizəni illərlə hiss edir, amma adını qoya bilmir. Bu mübarizələrin ən qədim və ən çətin olanlarından biri isə budur: pul sevgisi ilə Allah sevgisi eyni qəlbdə yaşaya bilərmi?

Bir tərəfdə dolanışıq, rahatlıq, təhlükəsizlik hissi, güc və imkanlar dayanır. Digər tərəfdə isə iman, təslimiyyət, səbir, qənaət və axirət düşüncəsi. İnsan bu iki yol arasında qaldıqda çox vaxt özünü haqlı çıxarmağa çalışır: “Pul olmasa necə yaşayım?” və ya “Allah da işləyənləri sevir”. Amma məsələ pulun varlığı deyil. Məsələ pulun qəlbdə tutduğu yerdir.

Bu məqalə pulun özü haqqında deyil. Bu yazı pul sevgisinin insan ruhuna nə etdiyini, imanla harada toqquşduğunu, harada isə ahəngə girə bildiyini araşdırır.

Pul nədir: vasitə, yoxsa məqsəd?

Pul insan həyatında bir vasitə olaraq yaranıb. O, mübadilə üçündür, ehtiyacların qarşılanması üçündür, həyatın davamı üçündür. Lakin zaman keçdikcə pul bir çox insan üçün vasitə olmaqdan çıxıb, məqsədə çevrilib.

İnsan əvvəl “yaşamaq üçün pul” istəyir, sonra “rahat yaşamaq üçün”, daha sonra isə “digərlərindən üstün olmaq üçün”. Bu mərhələdə pul artıq sadəcə ehtiyac deyil, kimlik olur. İnsan öz dəyərini bank hesabı ilə ölçməyə başlayır. Pul çoxaldıqca qorxu da artır: itirmək qorxusu, azalmaq qorxusu, başqasının daha çox qazanması qorxusu.

Burada artıq təhlükəli bir nöqtəyə gəlinir. Çünki insanı idarə edən pul olanda, qəlbdə Allaha yer daralır.

Sevgi anlayışı: Allah sevgisi nədir?

Allah sevgisi sadəcə dillə deyilən söz deyil. O, təslimiyyətdir, etimaddır, qorxu ilə ümid arasında qurulan bir bağdır. Allahı sevən insan Onu yalnız bolluqda deyil, darlıqda da xatırlayır. Çətinlikdə “niyə mən?” demək əvəzinə “bunda bir hikmət var” deyə bilir.

Allah sevgisi insanın:

• haramdan çəkinməsinə,

• haqq yeməməsinə,

• başqasının haqqına girməməsinə,

• əlindəkini bölüşməsinə,

• qazanarkən vicdanını itirməməsinə səbəb olur.

Əgər bir insan “Allahı sevirəm” deyirsə, amma pul naminə hər şeyi edə bilirsə, burada sevginin səmimiliyi sual altına düşür.

Pul sevgisi necə başlayır?

Pul sevgisi adətən birdən-birə yaranmır. O, yavaş-yavaş, səssiz şəkildə qəlbə yerləşir.

Əvvəl qorxu ilə başlayır:

• kasıblıq qorxusu,

• gələcək qorxusu,

• başqasından asılı qalmaq qorxusu.

Sonra bu qorxu istəyə çevrilir:

• daha çox qazanmaq,

• daha çox yığmaq,

• daha çox təminat yaratmaq.

Daha sonra isə ehtiras yaranır:

• “azdır” hissi,

• “yetərli deyil” düşüncəsi,

• “bir az da olsa, rahatlayaram” illüziyası.

Amma rahatlıq gəlmir. Çünki pul doyuzdurmur. O, ehtirası artırır.

Pul qəlbdə Allahın yerini tutanda

Əgər bir insan:

• pul üçün namazı gecikdirirsə,

• qazancı itirməmək üçün harama göz yumursa,

• pulunu itirməmək üçün yalan danışırsa,

• qazandığını paylaşmaqdan qorxursa,

bu zaman artıq pul qəlbdə Allahın yerinə keçməyə başlayıb.

Burada məsələ zənginlik deyil. Tarixdə çox zəngin, amma çox mömin insanlar olub. Məsələ budur: pul səni idarə edir, yoxsa sən pulu?

Allah sevgisi qəlbin mərkəzindədirsə, pul onun ətrafında dövr edir. Amma pul mərkəzə keçəndə Allah yalnız “çağıranda xatırlanan” bir anlayışa çevrilir.

Qurani baxış: Pul imtahandır

Din pulun özünü pisləmir. Pul imtahandır. Necə ki, yoxsulluq da imtahandır. Bolluq da, darlıq da insanı sınayır.

Bolluq imtahanı daha çətindir. Çünki bolluq insana özünü güclü hiss etdirir. İnsan düşünür ki, hər şey öz əlinin nəticəsidir. Halbuki iman insanı daim xatırladır: verən də, alan da Allahdır.

Pul imtahanında uğur qazanmaq üçün:

• qazanarkən halal-haram sərhədi qorunmalıdır,

• qazanc paylaşılmalıdır,

• pul məqsəd yox, vasitə olaraq qalmalıdır.

Eyni qəlbdə yaşaya bilərmi?

Bəli — amma şərtlə.

Pul sevgisi ilə Allah sevgisi eyni qəlbdə yalnız bu halda yaşaya bilər:

• pul vasitədirsə, məqsəd deyilsə,

• insan puluna deyil, Allaha güvənirsə,

• pul artanda təkəbbür artmırsa,

• pul azalanda iman sarsılmırsa,

• insan qazandığını özünə deyil, əmanət kimi görürsə.

Əgər bu balans pozularsa, qəlbdə iki sevgi bir-biri ilə savaşmağa başlayır. Və adətən qalib gələn daha çox qorxu yaradan tərəf olur. İnsanlar çox vaxt Allahı deyil, pulu itirməkdən qorxur.

Müasir dünyanın tələsi

Bugünkü dünya pul sevgisini normallaşdırır. Daha çox qazanmaq uğur sayılır. Daha azla yetinmək zəiflik kimi göstərilir. İnsanlar sosial mediada yalnız nəticəni görür: maşınlar, evlər, səyahətlər. Amma arxadakı:

• stres,

• borc,

• haram qazanc,

• vicdan yükü görünmür.

Bu mühitdə iman qorumaq çətinləşir. Amma çətin olan daha dəyərlidir.

Nəticə: Qəlbin mərkəzi kimindir?

Pul lazımdır. İnkar etmək sadəlövhlük olar. Amma pulun yeri qəlbin mərkəzi deyil. Orada Allah olmalıdır. Çünki qəlbin mərkəzində kim varsa, insan onun üçün yaşayır.

Əgər qəlbin mərkəzində pul varsa:

• insan heç vaxt doymur,

• heç vaxt rahat olmur,

• heç vaxt şükür etmir.

Əgər qəlbin mərkəzində Allah varsa:

• az da yetərli olur,

• çox da azdırmır,

• itki də insanı yıxmır.

Pul sevgisi ilə Allah sevgisi eyni qəlbdə yalnız Allah sevgisi üstün olanda yaşaya bilər. Əks halda biri digərini boğur. Və çox vaxt boğulan iman olur.