Apokaliptik təhlükələr o qədər çoxdur ki, bəzən Yer kürəsinin necə məhv ola biləcəyini düşünmək belə insanı heyrətləndirir. Meteor toqquşması? Qlobal istiləşmə? Nəzarətdən çıxan texnologiya? Xoşbəxtlikdən, insan beyni fəlakət ssenariləri qədər onların qarşısını alma yollarını da düşünməkdə ustadır.
Bu həllərin bəziləri ilk baxışda fantastik və ya hətta sadəlövh görünə bilər. Elə bil tənbəl bir beşinci sinif şagirdi onları elmi sərgi layihəsi kimi təqdim edib. Amma bu ideyaların qeyri-adi olması onların təsirsiz olduğu anlamına gəlmir. Əksinə, bəziləri artıq real elmi layihələrə çevrilib.
1. NASA Yellowstone supervulkanını su ilə soyutmağı təklif edir
Yellowstone Milli Parkında turistlər üçün ən böyük təhlükə ayılar deyil. Əsl təhlükə parkın altında yerləşən və püskürəcəyi təqdirdə qlobal miqyasda fəlakətə səbəb ola biləcək supervulkandır.
NASA-nın təklif etdiyi plan sadə, amma radikaldır: supervulkanın alt qatlarını süni şəkildə soyutmaq. Alimlər hesablayıblar ki, bu vulkan altı böyük sənaye elektrik stansiyası qədər istilik istehsal edir. Planın mahiyyəti vulkanın ətrafına dərin quyular qazmaq, su yeritmək və istiliyi buxar formasında çıxarmaqdır. Bu proses minlərlə il davam etsə də, vulkanın stabil qalmasına kömək edə bilər.
Layihənin dəyəri təxminən 3,46 milyard dollar olaraq qiymətləndirilir. NASA isə bunu geotermal enerji istehsalı ilə kompensasiya etməyi təklif edir. Yəni layihə həm təhlükəni azaldar, həm də ucuz enerji mənbəyi yarada bilər.
2. İqlim dəyişikliyi ilə yerin altında mübarizə
İqlim dəyişikliyi bəşəriyyət üçün ən real və qaçılmaz təhlükələrdən biridir. Karbon emissiyalarını azaltmaq üçün fərdi məsuliyyət yetərli olmadığından, alimlər karbon qazını yerin altına həbs etməyi təklif edirlər.
Karbon tutma və saxlanma (CCS) texnologiyası artıq tətbiq olunur. Bu üsul karbon qazını sənaye mənbəyində tutaraq yeraltı geoloji qatlara ötürür. Daha irəli bir addım isə karbonu birbaşa daşa çevirməkdir.
İslandiyada aparılan təcrübədə karbon qazı bazalt qayasına yeridilib və qısa müddətdə minerallaşaraq daşlaşdığı sübut olunub. Nəticədə karbonun 95%-i təhlükəsiz şəkildə bağlanıb. Bu texnologiya artıq mənfi emissiyalı elektrik stansiyalarının yaradılmasına yol açır.
3. Xəstəliklər başlamazdan əvvəl onlara qalib gəlmək
Qlobal epidemiyalar müasir dünyanın ən təhlükəli fəlakətlərindəndir. Ebola, Zika, MERS və digər viruslar milyonlarla insanın həyatını risk altına salıb.
Bu təhlükəyə qarşı yaradılan CEPI – Epidemiyalara Hazırlıq İnnovasiya Koalisiyası 2017-ci ildə təsis edilib və əsas məqsədi potensial pandemiyalar üçün əvvəlcədən peyvəndlər hazırlamaqdır. Təşkilat artıq Lassa, Nipah, MERS-CoV, Ebola və Zika virusları üzərində aktiv araşdırmalar aparır.
Məqsəd sadədir: xəstəlik yayılmamışdan əvvəl hazır olmaq.
4. Okeanları təmizləyən üzən qüllələr
Böyük Sakit Okean Zibilxanası hər il yüz minlərlə dəniz canlısının ölümünə səbəb olur. Bu problemin həlli üçün gənc ixtiraçı Boyan Slat tərəfindən üzən zibil toplayıcı sistemlər hazırlanıb.
Bu sistemlər plastik tullantıları cərəyanlar vasitəsilə toplayaraq mərkəzi platformalara yönəldir. Məqsəd bir neçə il ərzində okeandakı plastik tullantıların yarısını təmizləməkdir. Layihə tənqidlərə baxmayaraq daim təkmilləşdirilir və ümidverici hesab olunur.
5.Günəş fırtınalarına qarşı planetar qalxan
Günəşdən gələn güclü elektromaqnit fırtınaları müasir texnologiyanı bir anda sıradan çıxara bilər. 1859-cu ildə baş verən Carrington hadisəsi bunun real təhlükə olduğunu sübut edib.
Alimlər bu təhlükəyə qarşı elektromaqnit qalxanı yaratmağı təklif edirlər. Aşağı tezlikli radio dalğaları (VLF) atmosferdə qalaraq qoruyucu təsir göstərə bilər. Daha irəli plan isə Yer kürəsindən 205 min mil məsafədə nəhəng maqnit deflektorunun qurulmasıdır.
Bu layihə yüz milyardlarla dollara başa gəlsə də, qlobal texnoloji çöküşlə müqayisədə daha ucuz hesab olunur.
Nəticə
Bu ideyaların bəziləri fantastik səslənsə də, hamısı real elmi əsaslara söykənir. Apokalips bəlkə də qaçılmaz deyil. Bəlkə də onu dayandırmaq üçün bizə lazım olan tək şey — bir az cəsarət, çoxlu elm və düzgün qərarlardır.