Mars xəyalı quran insanlar

Qırmızı planetə doğru uzanan arzular, risklər və insan iradəsi .

Mars… Qırmızı rəngi ilə sanki uzaqdan belə bizi çağıran, gecə səmasında min illərdir insanı düşündürən bir planet. Qədim sivilizasiyalar onu müharibə tanrısı ilə əlaqələndirdi, alimlər onun üzərində su izləri axtardı, yazıçılar isə Marsda şəhərlər qurdu. Bu gün isə Mars artıq sadəcə romantik bir xəyal deyil — elmi, texnoloji və hətta siyasi bir məqsədə çevrilib.

Bəs Mars xəyalını quran insanlar kimlərdir? Onları hərəkətə gətirən nədir? Macəra? Elm? Şöhrət? Yoxsa insanlığın sağ qalma instinkti?

Bu məqalədə Mars ideyasının tarixindən başlayaraq, bu günkü real layihələrə, insan psixologiyasına və gələcəyin mümkün ssenarilərinə qədər geniş bir yol keçəcəyik.

I Fəsil: Mars ideyası necə yarandı?

Mars insan düşüncəsində yeni deyil. Hələ teleskop ixtira olunmamışdan əvvəl insanlar səma cisimlərinə mifoloji məna verirdilər. Lakin Marsla bağlı elmi maraq XVII əsrdə teleskopun ixtirası ilə başladı.

XIX əsrdə Marsda “kanalların” müşahidə edilməsi barədə iddialar ortaya atıldı. Bu müşahidələr sonradan optik illüziya kimi izah olunsa da, bir müddət Marsda sivilizasiya ola biləcəyi düşüncəsini gücləndirdi. Bu dövrdə yazılan elmi-fantastik əsərlər Mars ideyasını kütləvi xəyal gücünə daşıdı.

Lakin Marsa real uçuş ideyası XX əsrdə, raket texnologiyasının inkişafı ilə mümkün görünməyə başladı.

II Fəsil: Kosmik yarış və Mars arzusu

XX əsrin ortalarında SSRİ və ABŞ arasında kosmik yarış başladı. İlk insanın kosmosa uçuşu ilə tarixə düşən Yuri Gagarin və Aya ilk addımı atan Neil Armstrong bəşəriyyətin kosmosa doğru irəliləyişinin simvoluna çevrildilər.

Aya enişdən sonra növbəti hədəf açıq idi — Mars.

1970-ci illərdə robotik missiyalar Marsa göndərildi. NASA-nın Viking proqramı ilk dəfə Mars səthinə eniş etdi. Daha sonra Spirit, Opportunity və Curiosity kimi roverlər planetin səthini araşdırmağa başladı.

Mars artıq xəyal yox, real araşdırma obyektinə çevrilmişdi.

III Fəsil: Müasir dövr – Mars artıq plan mərhələsindədir

Bugünkü Mars xəyalı artıq fantastika deyil, mühəndislik layihəsidir.

Bu xəyalın ən güclü simalarından biri Elon Musk-dır. Onun qurduğu SpaceX şirkəti Marsa insan göndərməyi real plan kimi təqdim edir. Starship layihəsi məhz Mars kolonizasiyası üçün nəzərdə tutulub.

Eyni zamanda-Artemis proqramı çərçivəsində əvvəlcə Aya geri dönməyi, daha sonra isə Marsa uzunmüddətli missiya həyata keçirməyi planlaşdırır.

Mars artıq romantik xəyal deyil — strateji plan, investisiya və texnoloji sınaq meydanıdır.

IV Fəsil: Marsa getmək niyə bu qədər çətindir?

Mars Yerdən orta hesabla 225 milyon kilometr uzaqlıqda yerləşir. Uçuş təxminən 6–9 ay davam edə bilər.

Əsas çətinliklər:

• Uzun müddətli mikroqravitasiya

• Radiasiya təhlükəsi

• Psixoloji izolyasiya

• Məhdud resurslar

• Marsın zəif atmosferi

• Aşağı temperatur (-60°C orta hesabla)

Marsa enmək Aya enməkdən qat-qat çətindir. Atmosfer çox nazikdir – paraşüt üçün yetərli deyil, amma sürəti azaltmaq üçün kifayət qədər mövcuddur. Bu isə xüsusi mühəndislik həlləri tələb edir.

V Fəsil: Mars koloniyası necə görünə bilər?

Mars koloniyası ilkin mərhələdə qapalı yaşayış modullarından ibarət olacaq. Orada:

• Süni oksigen sistemi

• Hidroponik kənd təsərrüfatı

• 3D printerlə tikinti

• Yeraltı radiasiya qoruması

istifadə edilə bilər.

İlk kolonistlər elm adamları, mühəndislər və yüksək psixoloji dözümlülüyə malik şəxslər olacaq.

Marsda yaşamaq yalnız fiziki deyil, həm də mənəvi sınaqdır.

VI Fəsil: Psixoloji tərəf – insan Marsda necə dəyişəcək?

Marsda yaşamaq:

• Tənhalıq

• Yerə qayıtma ehtimalının azlığı

• Qapalı mühit

• Daimi risk

deməkdir.

Bu, insan psixologiyası üçün yeni bir mərhələ olacaq. Mars kolonistləri yeni bir mədəniyyət formalaşdıra bilər. Bəlkə də gələcəkdə “Marslı insan” anlayışı yaranacaq.

VII Fəsil: Mars insanlığın xilas planıdırmı?

Bəzi alimlər Mars kolonizasiyasını insanlığın “ehtiyat planı” kimi görürlər. Qlobal istiləşmə, asteroid təhlükəsi, pandemiyalar – bütün bunlar alternativ yaşayış mühitini strateji əhəmiyyətli edir.

Lakin tənqidçilər deyirlər ki:

• Mars Yer üçün alternativ deyil

• Əvvəlcə Yer qorunmalıdır

• Mars koloniyası çox bahalı və elit layihə ola bilər

VIII Fəsil: Mars xəyalı – elm, yoxsa fəlsəfə?

Mars arzusu sadəcə texnologiya məsələsi deyil. Bu, insanın təbiətinə bağlıdır.

İnsan həmişə üfüqdən o tərəfi görmək istəyib.

Amerikanın keçmiş prezidenti John F. Kennedy Aya uçuş proqramını elan edərkən demişdi:

“Biz bunu asan olduğu üçün deyil, çətin olduğu üçün edirik.”

Mars da eyni çağırışdır.

IX Fəsil: Marsa ilk gedən insan kim olacaq?

Bəlkə də o, bu gün məktəbdə oxuyan bir uşaqdır. Bəlkə də artıq təlimdə olan bir astronavt.

Bu insan:

• Uzun müddətli təcridə dözə bilən

• Yüksək texniki biliklərə sahib

• Fiziki baxımdan sağlam

• Riskə hazır

olmalıdır.

Tarixdə ilk Mars sakini olmaq insanlıq tarixində yeni səhifə açmaq demək olacaq.

X Fəsil: Mars – insan iradəsinin simvolu

Mars xəyalı insanın öz sərhədlərini aşmaq istəyinin simvoludur.

Kosmos tədqiqatları bizə yalnız yeni planetlər yox, özümüzü də tanıdır.

Mars:

• Cəsarətdir

• Elmdir

• Riskdir

• Ümiddir

Bəlkə də Marsa getməkdən daha vacibi Marsa getməyə cəsarət etməkdir.

Nəticə

Mars xəyalı quran insanlar sadəcə mühəndis və alimlər deyil. Onlar insanlıq tarixinin davamını düşünən vizyonerlərdir.

Mars koloniyası qurulacaqmı? Nə vaxt? Kim tərəfindən?

Bunu zaman göstərəcək.

Amma bir şey aydındır:

İnsan səmanı seyr etməyi dayandırmayacaq.
Və bir gün, Qırmızı Planet artıq uzaq bir işıq nöqtəsi deyil, insan ayaq izlərinin olduğu bir dünya olacaq.