Ağciyər xərçəngi riski yüksək hündürlüklərdə azalır
Dəniz səviyyəsində nəfəs almaq sağlamlıq üçün gözlənilməz risk daşıya bilərmi? Yeni epidemioloji araşdırma göstərir ki, daha yüksək hündürlüklərdə – havanın daha seyrək və oksigenin nisbətən az olduğu bölgələrdə – ağciyər xərçəngi halları daha aşağıdır.
Tədqiqatçılar Kamen Simeonov və Daniel Himmelstein ABŞ-da müxtəlif yüksəkliklərdə yaşayan əhali qrupları arasında xərçəng göstəricilərini müqayisə ediblər. Nəticələr göstərir ki, yüksəklik artdıqca ağciyər xərçəngi riski azalır.
Araşdırma 13 yanvar tarixində PeerJ jurnalında dərc olunmuşdur.
Statistik nəticələr
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, əgər ABŞ əhalisi 3400 metrdən yuxarı yüksəkliklərdə — məsələn, Oregon ştatındakı Hud dağının zirvəsinə yaxın səviyyədə — yaşasaydı, hər il təxminən 65.496 daha az ağciyər xərçəngi halı müşahidə edilə bilərdi.
Müqayisə üçün qeyd edək ki, 2014-cü ildə ABŞ-da təxminən 224.210 yeni ağciyər xərçəngi diaqnozunun qoyulacağı proqnozlaşdırılmışdı.
Bu nəticələr ağciyər xərçəngi ilə yüksəklik — dolayısı ilə atmosfer oksigeninin miqdarı — arasında əlaqə ola biləcəyini göstərir. Maraqlıdır ki, döş, prostat və kolorektal xərçəng kimi tənəffüs sistemi ilə birbaşa əlaqəsi olmayan digər xərçəng növləri yüksəkliklə statistik bağlılıq göstərməmişdir.
Tədqiqatın metodologiyası
Simeonov və Himmelstein ABŞ-ın qərb bölgəsində yerləşən 260 əyalət üzrə hökumət məlumat bazalarından epidemioloji göstəriciləri toplayaraq təhlil etmişlər.
Araşdırmaya daxil edilən bölgələr:
-
Kaliforniyanın Imperial County bölgəsində dəniz səviyyəsindən 11 metr aşağı səviyyədən
-
Kolorado ştatının San Juan County bölgəsində 3473 metr yüksəklik səviyyəsinə qədər dəyişmişdir.
Bu yüksəklik intervalında atmosfer oksigen konsentrasiyası təxminən 34,9% azalma göstərmişdir.
Tədqiqat nəticələrinə görə:
-
Hər əlavə 1 kilometr yüksəklik artımında ağciyər xərçəngi riski 12,7% azalır.
Alternativ amillər istisna edilibmi?
Tədqiqatçılar aşağıdakı potensial qarışdırıcı faktorları nəzərə almışlar:
-
Radon səviyyəsi
-
İqlim dəyişiklikləri
-
Ultrabənövşəyi (UV) şüalanma
-
Atmosferdə incə hissəcik çirklənməsi
Analiz göstərmişdir ki, bu faktorların heç biri ağciyər xərçəngi riskinin yüksəkliklə azalmasını tam izah edə bilmir.
Oksigen: mümkün mexanizm
Tədqiqatçılar əsas ehtimal kimi oksigen faktorunu göstərirlər. Oksigen hüceyrələrdə sərbəst radikalların yaranmasına səbəb ola bilər ki, bu molekullar DNT-yə zərər verərək xərçəng prosesini başlada bilər.
National Heart, Lung, and Blood Institute-nin həkim-alimi Paul Hwang qeyd edir ki, azaldılmış oksigen səviyyəsinin xərçəngə meylli siçanlarda ömrü uzatdığı eksperimental olaraq göstərilmişdir.
Bununla belə, paradoks mövcuddur: əvvəlki tədqiqatlar aşağı oksigen səviyyəsinin mövcud şişlərin böyüməsini sürətləndirə biləcəyini göstərmişdir.
Hwang bu ziddiyyəti belə izah edir:
-
Aşağı oksigen səviyyəsi ilkin DNT zədələnməsinin qarşısını ala bilər.
-
Lakin artıq formalaşmış şiş oksigen çatışmazlığı şəraitində daha aqressiv böyüyə bilər.
Siqaret faktoru unudulmamalıdır
Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health-in xərçəng epidemioloqu Elizabeth Platz tədqiqatı “təhrikedici və maraqlı” adlandırsa da, onun yalnız müşahidə xarakterli olduğunu vurğulayır.
Onun sözlərinə görə, ağciyər xərçəngindən qorunmaq istəyən şəxslər üçün dağlara köçməkdənsə, siqaretdən imtina etmək daha effektiv tədbirdir.
Tədqiqatçılar da vurğulayırlar ki:
“Biz hamının daha yüksək bölgələrə köçməsini tövsiyə etmirik.”
Məhdudiyyətlər
Bütün epidemioloji araşdırmalar kimi, bu tədqiqat da müəyyən məhdudiyyətlərə malikdir:
-
Fərdi səviyyədə pəhriz məlumatları
-
Həyat tərzi faktorları
-
Siqaret vərdişləri
-
Ümumi sağlamlıq vəziyyəti
Bu dəyişənlər tam nəzarət altına alınmamışdır və potensial qarışdırıcı faktorlar ola bilər.
Nəticə
Araşdırma göstərir ki, yüksəklik artdıqca ağciyər xərçəngi riski azalır və bu əlaqənin mümkün mexanizmlərindən biri oksigen konsentrasiyası ola bilər. Lakin səbəb-nəticə əlaqəsi hələ sübut olunmamışdır.
Bu tapıntılar gələcək mexaniki və molekulyar səviyyəli araşdırmalar üçün istiqamət verə bilər və xərçəngin yaranma mexanizmlərinin daha dərindən başa düşülməsinə töhfə verə bilər.