İnsanlar riyaziyyatı məktəbdə öyrənirlər. Toplama, çıxma, vurma və bölmə kimi əməliyyatları mənimsəmək üçün illərlə təhsil almaq tələb olunur. Lakin müasir neyroelm göstərir ki, riyazi düşüncənin təməli düşündüyümüzdən xeyli əvvəl, həyatın ilk aylarında formalaşmağa başlayır. Yeni elmi araşdırmalar sübut edir ki, cəmi üç aylıq körpələrin beyni artıq say və miqdar anlayışını müəyyən səviyyədə fərqləndirə bilir. Bu nəticə insan beyninin erkən inkişafı haqqında mövcud təsəvvürləri genişləndirən mühüm elmi kəşflərdən biri hesab olunur.
Körpələr say anlayışını doğuşdan qısa müddət sonra qazanırlar
Uzun illər alimlər hesab edirdilər ki, rəqəmləri anlama qabiliyyəti yalnız dil inkişaf etdikdən və uşaqlar məktəb yaşına çatdıqdan sonra formalaşır. Son onilliklərdə aparılan tədqiqatlar isə fərqli mənzərə ortaya qoyub. Müşahidələr göstərib ki, hətta çox kiçik yaşlı körpələr qarşılarında olan obyektlərin sayında dəyişiklik baş verdikdə buna reaksiya verirlər.
Bununla belə, bəzi tədqiqatçılar düşünürdülər ki, körpələr əslində say fərqini deyil, sadəcə görüntüdə baş verən ümumi dəyişikliyi hiss edirlər. Məhz buna görə alimlər bu məsələni daha dəqiq araşdırmaq qərarına gəliblər.
Harvard Universitetində aparılan araşdırma
Harvard Universitetinin tədqiqatçısı Véronique Izard və həmkarları bu sualın cavabını tapmaq məqsədilə 36 sağlam, üç aylıq körpənin iştirakı ilə geniş eksperiment həyata keçiriblər.
Araşdırma zamanı hər bir körpənin başına beynin elektrik aktivliyini qeydə alan həssas sensorlarla təchiz olunmuş xüsusi papaq geyindirilib. Bu texnologiya alimlərə körpələrin müxtəlif görüntülərə baxarkən beynin hansı hissələrinin aktivləşdiyini yüksək dəqiqliklə izləməyə imkan verib.
Eksperiment zamanı körpələr valideynlərinin qucağında oturaraq kompüter ekranında müxtəlif şəkillərə baxıblar.
Təcrübə necə aparılıb?
Əvvəlcə ekranda eyni sayda və eyni tip cizgi personajları göstərilib. Bir müddət ərzində nə obyektlərin sayı, nə də onların növü dəyişdirilməyib. Beləliklə, körpələrin beyni bu görüntüyə alışıb.
Sonrakı mərhələdə alimlər iki müxtəlif dəyişiklik tətbiq ediblər. Bəzi hallarda ekranda tamamilə başqa obyekt nümayiş etdirilib. Digər hallarda isə obyekt eyni qalıb, lakin onların sayı artırılıb və ya azaldılıb.
Bu dəyişikliklər baş verdikdə körpələrin beynində yaranan elektrik siqnalları xüsusi cihazlar vasitəsilə qeydə alınıb.
Maraqlı nəticələr əldə olunub
Toplanan məlumatlar kompüter modelləri vasitəsilə təhlil edildikdə olduqca maraqlı nəticə ortaya çıxıb.
Şəkildə yalnız obyekt dəyişdikdə beynin müəyyən bir sahəsi aktivləşib.
Lakin obyektlərin sayı dəyişdirildikdə tamamilə fərqli beyin bölgəsi fəaliyyət göstərməyə başlayıb.
Bu nəticə göstərir ki, körpələrin beyni sadəcə "şəkildə nəsə dəyişdi" siqnalını qəbul etmir. O, dəyişikliklərin məhz sayla bağlı olub-olmadığını da ayırd edə bilir. Başqa sözlə desək, üç aylıq körpələr artıq miqdar dəyişikliklərini ayrıca informasiya kimi emal edirlər.
Say hissi insan beyninin təbii xüsusiyyətidir
Araşdırmanın müəllifləri hesab edirlər ki, insan beynində doğuşdan etibarən fəaliyyət göstərən xüsusi "say sistemi" mövcuddur. Bu sistem bizə dəqiq hesab aparmadan belə hansı qrupun daha çox, hansının isə daha az olduğunu intuitiv şəkildə qiymətləndirməyə imkan verir.
Məhz bu ilkin mexanizm sonrakı illərdə riyazi bacarıqların inkişafı üçün möhkəm zəmin yaradır. Uşaqlar məktəbə başlayanda toplama, çıxma və digər hesablamaları öyrənsələr də, onların beyni bu bacarıqlar üçün hazırlıq prosesinə həyatın ilk aylarından başlayır.
Riyazi düşüncənin inkişafında ilk addım
Alimlərin fikrincə, erkən yaşlarda say anlayışının formalaşması uşaqların gələcək intellektual inkişafında mühüm rol oynayır. Bu qabiliyyət yalnız riyaziyyat üçün deyil, həm də məntiqi düşüncə, müqayisə aparmaq, qərar vermək və ətraf mühiti dərk etmək kimi bacarıqların inkişafına da təsir göstərir.
İnsan beyni ilk aylardan etibarən ətraf mühitdəki miqdar fərqlərini qiymətləndirməyə başlayır və zaman keçdikcə bu sadə mexanizm mürəkkəb riyazi əməliyyatların əsasına çevrilir.
Gələcək tədqiqatlar üçün əhəmiyyəti
Bu araşdırma yalnız körpələrin inkişafını anlamaq baxımından deyil, həm də neyrologiya və təhsil sahələri üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Alimlər hesab edirlər ki, bu cür tədqiqatlar gələcəkdə erkən inkişaf pozğunluqlarının aşkarlanmasına, öyrənmə çətinliklərinin daha tez müəyyən edilməsinə və uşaqlar üçün daha effektiv təhsil metodlarının hazırlanmasına kömək edə bilər.
Nəticə
Harvard Universitetində aparılan bu araşdırma göstərir ki, insan beynində riyazi düşüncənin əsası düşündüyümüzdən xeyli əvvəl yaranır. Cəmi üç aylıq körpələrin beyni obyektlərin sayındakı dəyişiklikləri digər vizual dəyişikliklərdən ayırd edə bilir. Bu isə say və miqdar hissinin insan beyninin təbii xüsusiyyətlərindən biri olduğunu göstərir. Beləliklə, riyaziyyata aparan yol məktəb partasından deyil, həyatın ilk aylarından başlayır.