Alopecia areata dairəvi və ya oval formalı saç tökülməsinə səbəb olan otoimmün xəstəlikdir. Bu zaman immun sistemi normal şəraitdə orqanizmi infeksiya və xəstəliklərdən qoruduğu halda, səhvən saç follikullarına hücum edir və nəticədə saçların böyümə dövrü pozulur. Əksər hallarda saçlar təxminən sikkə ölçüsündə dairəvi sahələr şəklində tökülür və baş dərisində bir və ya bir neçə çılpaq sahə yaranır. Bəzi insanlarda saç tökülməsi bu sahələrlə məhdudlaşdığı halda, digərlərində proses daha geniş yayılır. Nadir hallarda xəstəlik baş dərisindəki bütün saçların tökülməsi (alopecia totalis) və ya bədəndəki bütün tüklərin itirilməsi (alopecia universalis) ilə nəticələnə bilər.
Xəstəliyin gedişini əvvəlcədən dəqiq proqnozlaşdırmaq mümkün deyil. Saç tökülməsi müəyyən müddətdən sonra dayana, yenidən başlaya və ya tökülən saçlar qismən və ya tam şəkildə bərpa oluna bilər. Məhz bu qeyri-müəyyənlik alopecia areata ilə yaşayan insanlar üçün ən çətin məqamlardan biridir.
Alopecia Areata kimlərdə rast gəlinir?
Alopecia areata yaşından, cinsindən və irqindən asılı olmayaraq hər kəsdə yarana bilər. Statistik məlumatlara görə, insanların təxminən 2 faizi həyatının müəyyən dövründə bu xəstəliklə qarşılaşır. Xəstəlik əksər hallarda uşaqlıq və ya gənclik dövründə başlayır.
Ailədə alopecia areata olan şəxsin mövcudluğu xəstəliyin inkişaf riskini müəyyən qədər artırır. Əgər yaxın qohumlardan birində xəstəlik 30 yaşından əvvəl başlayıbsa, genetik meyillilik ehtimalı daha yüksək hesab edilir. Bundan əlavə, alopecia areata bəzən 1-ci tip şəkərli diabet, revmatoid artrit, qalxanabənzər vəz xəstəlikləri, sistemli qırmızı qurdeşənəyi (SLE), zərərli anemiya və Addison xəstəliyi kimi digər otoimmün xəstəlikləri olan ailələrdə daha çox müşahidə olunur. Bununla belə, alopecia areata diaqnozu qoyulan insanların böyük əksəriyyətində əlavə otoimmün xəstəlik olmur. Onlarda daha çox qalxanabənzər vəz pozğunluqları, atopik dermatit, allergik rinit və bronxial astma kimi xəstəliklərə meyillilik müşahidə edilir.
Alopecia Areata simptomları
Alopecia areata adətən ağrı və ya narahatlıq yaratmır, həmçinin insanın ümumi sağlamlıq vəziyyətinə təsir göstərmir. Xəstələrin əksəriyyəti tam sağlam hiss etsə də, baş dərisində dairəvi və ya oval formalı saçsız sahələr yaranır. Bu sahələr tək və ya çoxsaylı ola bilər. Bəzi hallarda saç tökülməsi daha geniş yayılır və xəstəlik bütün baş dərisini (alopecia totalis) və ya bütün bədən tüklərini (alopecia universalis) əhatə edə bilir.
Alopecia Areata səbəbləri
Alopecia areata zamanı immun sisteminin ağ qan hüceyrələri saç follikullarındakı sürətlə bölünən hüceyrələrə hücum edir. Bunun nəticəsində follikulların fəaliyyəti zəifləyir və saçların böyüməsi xeyli ləngiyir. Bununla yanaşı, follikulun kök hüceyrələri zədələnmədiyi üçün saçların yenidən çıxma potensialı qorunub saxlanılır.
Xəstəliyin dəqiq səbəbi hələ də tam müəyyən edilməyib. Alimlər hesab edirlər ki, onun yaranmasında bir neçə gen birlikdə rol oynayır və təkcə irsiyyət xəstəliyin inkişafı üçün kifayət etmir. Məhz buna görə də alopecia areata olan valideynlərin uşaqlarının əksəriyyətində xəstəlik inkişaf etmir. Hətta genetik cəhətdən eyni olan bir yumurta əkizlərində belə xəstəlik yalnız birində müşahidə oluna bilər. Bu fakt göstərir ki, genetik meyilliliklə yanaşı virus infeksiyaları, ətraf mühit faktorları və digər tetikleyici amillər də xəstəliyin yaranmasına təsir göstərə bilər.
Alopecia Areata müalicəsi
Hazırda alopecia areata-nı tam sağaldan müalicə üsulu mövcud deyil. Bununla belə, müxtəlif dərman vasitələri saçların yenidən çıxmasını stimullaşdıra və xəstəliyin gedişini nəzarət altında saxlamağa kömək edə bilər. Bu preparatlar gələcəkdə saç tökülməsinin tam qarşısını verməsə də, bir çox xəstədə müsbət nəticələr əldə olunur.
Həkim vəziyyətə uyğun olaraq bir və ya bir neçə müalicə üsulunu birlikdə tətbiq edə bilər. Müalicəyə başlamazdan əvvəl istifadə olunacaq preparatların təsir mexanizmi, mümkün yan təsirləri və nəticələrin nə qədər müddətdə görünəcəyi barədə həkimlə ətraflı məsləhətləşmək vacibdir. Bəzi insanlarda saçlar müalicə ilə və ya heç bir müdaxilə olmadan yenidən uzansa da, sonradan yenidən tökülə bilər. Yeni çıxan saçlar əvvəlcə ağ və ya açıq rəngdə ola bilər, lakin zaman keçdikcə əvvəlki rəngini və quruluşunu bərpa edir.
Alopecia Areata ilə yaşamaq
Alopecia areata yoluxucu xəstəlik deyil və insanın ömür uzunluğunu azaltmır. Bu xəstəlik məktəbə getməyə, işləməyə, idmanla məşğul olmağa, ailə qurmağa və normal həyat tərzi sürməyə mane olmur. Əgər uşaqda alopecia areata varsa, müəllimlərin, məşqçilərin və digər yaxın şəxslərin xəstəlik haqqında məlumatlandırılması uşağın sosial adaptasiyasına müsbət təsir göstərə bilər.
Alopecia universalis zamanı qaş, kirpik, burun və qulaq tüklərinin itirilməsi gözlərin, burunun və qulaqların toz, mikroblar və digər xarici təsirlərə qarşı həssaslığını artıra bilər. Bundan əlavə, saç tökülməsi bir çox insan üçün emosional baxımdan ciddi sınaq ola bilər. Xüsusilə saçın gözəllik və sağlamlıq simvolu hesab edildiyi cəmiyyətlərdə bu vəziyyət psixoloji narahatlıq yarada bilər. Belə hallarda xəstəlik haqqında düzgün məlumat əldə etmək, oxşar problemlə üzləşən insanlarla ünsiyyət qurmaq və zərurət olduqda psixoloji dəstək almaq özünəinamın qorunmasına kömək edir.
Saç tökülməsinin yaratdığı narahatlığı azaltmaq üçün dəstək qruplarına qoşulmaq, günəşdən qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək, parik, papaq və ya şərfdən yararlanmaq, qaş qələmi və digər kosmetik vasitələrlə görünüşü korreksiya etmək mümkündür. Qaş və kirpiklərin olmaması hallarında günəş eynəyi gözləri xarici təsirlərdən qorumağa kömək edir. Burun tükləri töküldükdə isə həkimin tövsiyəsinə əsasən nəmləndirici və qoruyucu vasitələrdən istifadə etmək faydalı ola bilər. Ehtiyac olduqda tibbi kosmetologiya sahəsində ixtisaslaşmış mütəxəssislər görünüşün bərpası ilə bağlı peşəkar dəstək göstərə bilərlər.