Narkotik asılılıq müasir cəmiyyətin ən ciddi sağlamlıq problemlərindən biridir. Təəssüf ki, bu mövzu ətrafında çoxlu miflər və yanlış inanclar mövcuddur. Bəzən maddələr romantikləşdirilir, yaradıcılıqla əlaqələndirilir və ya təhlükəsi kiçildilir. Halbuki reallıq tamamilə fərqlidir.
Narkotik maddələrin insan orqanizminə təsirini düzgün başa düşmək üçün əsas faktları bilmək vacibdir.
1. Doza həyati əhəmiyyət daşıyır
Hər bir psixoaktiv maddənin təsiri qəbul edilən miqdardan asılıdır.
-
Kiçik dozada müvəqqəti rahatlama və ya eyforiya yarana bilər.
-
Orta dozada reflekslər zəifləyir, qərarvermə qabiliyyəti azalır.
-
Yüksək dozada isə şüur itkisi və hətta ölüm baş verə bilər.
Aşırı doza bir çox hallarda ani və geri dönməz nəticələrə səbəb olur.
2. Şüur və beyin funksiyasına birbaşa təsir
Bəzi subkulturalarda narkotik maddələrin yaradıcılığı artırdığı barədə miflər yayılıb. Lakin elmi araşdırmalar göstərir ki:
-
İlk mərhələdə qeyri-adi hisslər yarana bilər,
-
Uzunmüddətli istifadədə isə düşüncə pozulur,
-
Konsentrasiya azalır,
-
Hallüsinasiyalar və reallıq hissinin itməsi baş verə bilər.
Nəticədə zehni fəaliyyət xaotik və qeyri-stabil olur.
3. Psixoloji problemlər risk faktoru ola bilər
Stress, depressiya, sosial təzyiq və ya travma bəzi insanları maddə istifadəsinə yönəldə bilər. Lakin narkotik istifadə problemi həll etmir — əksinə, onu daha da ağırlaşdırır.
Problemin kök səbəbini anlamaq və psixoloji dəstək almaq daha sağlam yanaşmadır.
4. Təsir müvəqqətidir, nəticə isə qalıcı ola bilər
Psixoaktiv maddələrin yaratdığı “yüngüllük” və ya “qaçış hissi” keçicidir. Təsir bitdikdən sonra:
-
ağrı və ya stress geri qayıdır,
-
çox vaxt daha güclü formada hiss olunur.
Bu isə maddədən təkrar istifadə ehtimalını artırır və asılılıq riskini yüksəldir.
5. Alkoqol da asılılıq yaradan maddədir
Alkoqol hüquqi maddə olsa da, o da mərkəzi sinir sisteminə təsir edən psixoaktiv maddədir.
Uzunmüddətli istifadə:
-
qaraciyər zədələnməsi,
-
sinir sistemi pozuntuları
ilə nəticələnə bilər.
6. Tüstü ilə qəbul edilən maddələrin əlavə riskləri var
Tüstü formasında qəbul edilən maddələr:
-
ağciyər toxumasına zərər verir,
-
xərçəng riskini artırır,
-
ürək-damar sisteminə mənfi təsir göstərir.
Maddə istifadəsi yalnız bir orqanı deyil, bütün bədəni zədələyə bilər.
7. Sinir sistemi zədələnməsi
Bəzi sintetik və halüsinogen maddələr sinir sisteminə ciddi təsir göstərir:
-
yaddaş zəifləyir,
-
reflekslər ləngiyir,
-
qərarvermə qabiliyyəti azalır,
-
uzunmüddətli nevroloji problemlər yarana bilər.
8. İntellektual və fiziki performans azalır
Asılılıq inkişaf etdikcə:
-
iş qabiliyyəti zəifləyir,
-
yaradıcılıq və analitik düşüncə azalır,
-
fiziki koordinasiya pozulur.
Bu dəyişikliklər həm şəxsi, həm də peşəkar həyata təsir edir.
9. Emosional dəyişikliklər
Maddə istifadəsi:
-
emosional donuqluq,
-
ani aqressiya,
-
riskli davranışlar,
-
sosial təcrid
ilə nəticələnə bilər.
Uzunmüddətli istifadədə depressiya və narahatlıq halları artır.
10. Maddələrin bədəndən tam təmizlənməsi çətindir
Bir çox maddə:
-
bədənin yağ toxumasında yığıla bilər,
-
uzun müddət metabolik sistemə təsir edə bilər.
Reabilitasiya prosesi mürəkkəb və çoxmərhələlidir. Fiziki detoks kifayət deyil — psixoloji və sosial dəstək də vacibdir.
Nəticə
Narkotik maddələr haqqında romantik təsəvvürlər təhlükəlidir. Asılılıq:
-
təkcə fiziki deyil,
-
psixoloji,
-
sosial
zədələnmələrə səbəb olur.
Erkən məlumatlandırma, psixoloji dəstək və düzgün müalicə asılılığın qarşısının alınmasında və reabilitasiyada əsas rol oynayır.