Uşaqlıq dövründə artıq çəki yalnız estetik və ya psixoloji problem deyil. Danimarkada aparılan iki genişmiqyaslı elmi araşdırma göstərir ki, çox kilolu uşaqlar gələcəkdə insult və kolon (yoğun bağırsaq) xərçəngi kimi həyati təhlükəli xəstəliklərlə daha tez-tez üzləşə bilərlər.
Əvvəlki tədqiqatlar artıq çəki və piylənmənin böyüklərdə ürək-damar və beyin xəstəlikləri riskini artırdığını sübut etmişdi. Lakin bu riskin uşaqlıq dövründə formalaşan çəki ilə birbaşa əlaqəsi ilk dəfə olaraq bu qədər geniş və uzunmüddətli məlumatlarla ortaya qoyulub.
Hər iki tədqiqat bu ay İsveçin Göteborq şəhərində keçirilən Avropa Piylənmə Sammitində təqdim edilib.
Uşaqlıq BMI-si və Erkən İnsult Riski
Tədqiqatçılar piylənməni yalnız çəki ilə deyil, boy və çəkinin nisbətini əks etdirən Bədən Kütlə İndeksi (BMI) əsasında qiymətləndiriblər. Çünki eyni çəki fərqli boylarda fərqli sağlamlıq mənzərəsi yarada bilər.
Bu istiqamətdə aparılan araşdırmaya Kopenhagen Universitetindən Line Klingen Haugaard rəhbərlik edib. Onun komandası 1930–1987-ci illərdə anadan olmuş 307 000 Danimarka vətəndaşının uzunmüddətli sağlamlıq qeydlərini təhlil edib.
Araşdırma zamanı:
-
3 500-dən çox qadın və
-
təxminən 5 400 kişi
yetkin yaşlarında işemik insult keçirmişdi. Bu insult növü beynin müəyyən hissəsinə qan axınının dayanması ilə xarakterizə olunur və ölümcül ola bilər.
Tədqiqatçılar iştirakçıların 7–13 yaşlarında olan BMI göstəricilərini erkən məktəb qeydlərindən hesablayıblar. (Danimarka bu cür uzunmüddətli və detallı dövlət sağlamlıq arxivlərinə malik nadir ölkələrdəndir.)
Əsas nəticə:
-
13 yaşına qədər BMI-si yüksək olan şəxslərdə,
25–55 yaş arasında erkən insult riski əhəmiyyətli dərəcədə yüksək olub. -
55 yaşdan sonra isə uşaqlıq BMI-sinin insult riskinə təsiri müşahidə edilməyib.
Məsələn:
-
156,7 sm boyunda və 51,4 kq çəkidə olan bir məktəbli qızın,
-
eyni boyda, lakin 6,8 kq daha az çəkisi olan qıza nisbətən,
-
yetkinlikdə insult riski 26% daha yüksək olub.
Oxşar əlaqə uşaqlıqda artıq çəkiyə malik olan oğlanlarda da qeydə alınıb.
Haugaard ehtimal edir ki, uşaqlıqdan başlayan yüksək BMI beynin qan damarlarında illər ərzində sərtləşmə və daralma yarada bilər. Bu proses erkən yaşlarda insult riskini artırır. 55 yaşdan sonra isə yüksək təzyiq və II tip diabet kimi digər risk faktorları daha dominant olur.
Uşaqlıq Çəkisi və Kolon Xərçəngi Riski
İkinci tədqiqat uşaqlıq dövründəki artıq çəkinin yetkin yaşda kolon xərçəngi riski ilə əlaqəsini araşdırıb.
Bu araşdırma:
-
1930–1972-ci illərdə anadan olmuş təxminən 250 000 Danimarkalını əhatə edib.
-
Tədqiqat Bispebjerg və Frederiksberg Xəstəxanalarından
Britt Wang Jensen və komandası tərəfindən aparılıb.
Milli xərçəng reyestrləri ilə müqayisə nəticəsində:
-
təxminən 2 700 nəfərdə kolon xərçəngi aşkarlanıb.
-
Uşaqlıqda BMI nə qədər yüksək olubsa,
yetkinlikdə kolon xərçəngi riski də bir o qədər artıb.
Sadə bir müqayisə:
-
Eyni boyda olan iki uşaqdan biri digərindən 5,9 kq daha ağırdırsa,
-
onun gələcəkdə kolon xərçəngi riski təxminən 9% daha yüksək olur.
Mütəxəssislərin Qiymətləndirməsi
Araşdırmada iştirak etməyən, lakin nəticələri dəyərləndirən
Kolorado Universiteti Tibb Məktəbinin pediatrı Stephen Daniels bildirir:
“Bu tədqiqatların ən güclü tərəfi böyük əhali qrupları və uzunmüddətli müşahidədir. İnsanları bu qədər uzun illər izləmək çox çətindir, ona görə də bu nəticələr son dərəcə dəyərlidir.”
Daniels vurğulayır ki, hər iki araşdırma hər yaşda sağlam çəkinin qorunmasının vacibliyini açıq şəkildə göstərir və əlavə edir:
“Uşaqlıqda düzgün qidalanma və aktiv həyat tərzi — uşaqlar və valideynlər üçün ən vacib düşünülməli məsələdir.”
Nəticə
Bu tədqiqatlar göstərir ki, uşaqlıq dövründə artıq çəki gələcək sağlamlığın əsas determinantlarından biridir. Erkən yaşlarda formalaşan piylənmə:
-
erkən insult,
-
kolon xərçəngi,
-
və digər ölümcül yetkin xəstəliklər üçün zəmin yarada bilər.
Sağlam uşaqlıq — sağlam yetkinliyin başlanğıcıdır.