Yalnız bir gecə az yatmaq qan şəkərinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər — bu isə diabetin ilkin əlamətlərindən biridir.
Yeni bir elmi araşdırma göstərir ki, bir gecəlik zəif yuxu, orqanizmin qan şəkərini idarə etmə qabiliyyətinə altı ay yüksək yağlı pəhriz qədər mənfi təsir göstərə bilər. Tədqiqat köpəklər üzərində aparılıb və yuxunun maddələr mübadiləsi üçün nə qədər həyati əhəmiyyət daşıdığını bir daha sübut edir.
Yuxu təkcə istirahət deyil
Yaxşı bir gecə yuxusu sadəcə yorğunluğu aradan qaldırmır. O, eyni zamanda insulin müqavimətinin qarşısını almağa kömək edir. Məhz insulin müqaviməti bir çox hallarda 2-ci tip diabetin əsasını qoyur.
Bu nəticə Los-Ancelesdə yerləşən Cedars-Sinai Tibb Mərkəzinin tədqiqatçıları tərəfindən aparılan yeni araşdırmada ortaya çıxıb.
Əvvəlki biliklər və yeni kəşf
Alimlər artıq bilirdilər ki, yuxusuzluq bədənin qlükozanı (qan şəkərini) istifadə etmə qabiliyyətini zəiflədir. Qlükoza hüceyrələr üçün əsas enerji mənbəyidir.
Lakin bu yeni tədqiqat ilk dəfə olaraq göstərdi ki, az yuxu ilə yüksək yağlı pəhriz orqanizmdə demək olar ki, eyni mexanizmlə təsir göstərir.
Hər iki halda:
-
hüceyrələr insulinin siqnallarına daha az cavab verir
-
insulin müqaviməti yaranır
-
qlükoza hüceyrələrə daxil olmaq əvəzinə qanda yığılır
Bu proses uzun müddət davam etdikdə 2-ci tip diabet kimi ciddi xəstəliklər inkişaf edə bilər.
Araşdırma necə aparılıb?
Tədqiqatın müəlliflərindən biri, Cedars-Sinai Tibb Mərkəzində çalışan Josiane Broussard, yuxu və maddələr mübadiləsi üzrə mütəxəssisdir. O, yuxu çatışmazlığı ilə yüksək yağlı pəhrizin bədənə təsirinin oxşar olub-olmadığını araşdırmaq qərarına gəlib.
Təcrübənin mərhələləri:
-
Araşdırmada 8 kişi köpək iştirak edib
-
İlk mərhələdə itlər bir gecə yuxudan məhrum edilib
-
Tədqiqatçılar gecə boyu heyvanları yumşaq şəkildə oyadaraq yatmalarına mane olublar
-
Səhər isə qlükoza tolerantlığı testi aparılıb
Bu test zamanı:
-
qana qlükoza yeridilir
-
sonrakı 3 saat ərzində qandakı şəkərin miqdarı ölçülür
Normal halda hüceyrələr qlükozanı sürətlə qəbul etməlidir.
Altı aylıq pəhriz mərhələsi
Sonra itlər altı ay boyunca yüksək yağlı pəhrizlə qidalandırılıb. Bu müddətdən sonra:
-
itlər artıq çəkili vəziyyətə düşüb
-
yenidən qlükoza tolerantlığı testi aparılıb
-
üstəlik, bir gecəlik yuxusuzluq da təkrar tətbiq edilib
Nəticələr nə göstərdi?
-
Yüksək yağlı pəhrizdən əvvəl
-
yalnız bir yuxusuz gecə hüceyrələrin qlükoza qəbulunu 33% azaltdı
-
-
Altı ay sonra (artıq çəkili olduqları halda)
-
yaxşı yatdıqları zaman belə hüceyrələr qlükozanı 21% az qəbul edirdi
-
Ən maraqlısı isə bu oldu:
artıq çəkili itlərdə əlavə bir gecə yuxusuzluq vəziyyəti daha da pisləşdirmədi.
Bu fakt göstərir ki, yuxu çatışmazlığı və piylənmə bədənə oxşar şəkildə zərər verə bilər.
Araşdırmanın nəticələri 5 noyabr tarixində Los-Ancelesdə keçirilən Obezite Cəmiyyətinin illik toplantısında təqdim edilib.
Bərpa mümkündürmü?
Broussard bildirir ki, təsirlərin nə qədər davam edəcəyi hələ tam bilinmir. Lakin Kolorado Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan başqa bir araşdırma ümidverici nəticə göstərib:
İnsanlarda üç gecə ardıcıl yaxşı yuxu, qan şəkərinin normal istifadə olunma qabiliyyətini bərpa edə bilir.
Mütəxəssis rəyi
Boston Universitetindən piylənmə üzrə tədqiqatçı Caroline Apovian (bu araşdırmada iştirak etməyib) belə deyir:
“Bu tədqiqat yuxunun nə qədər vacib olduğunu açıq şəkildə göstərir.
Yuxu sağlamlığınızı qorumaq üçün pəhriz və idmandan az əhəmiyyətli deyil — hətta bəzən daha vacibdir.”
Uşaqlar və yeniyetmələr üçün risk daha böyükdür
Alimlər xüsusilə uşaqlarda və yeniyetmələrdə yuxu çatışmazlığının daha təhlükəli ola biləcəyindən narahatdırlar. Çünki erkən yaşda:
-
maddələr mübadiləsi pozula bilər
-
diabet kimi xəstəliklər daha tez ortaya çıxa bilər
Nəticə
Bu tədqiqat açıq şəkildə göstərir ki:
-
yuxusuzluq sadəcə yorğunluq deyil
-
maddələr mübadiləsinə birbaşa təsir edir
-
diabet riskini artırır
-
xüsusilə gənclər üçün ciddi təhlükə yaradır
Sağlam həyat tərzi təkcə düzgün qidalanma və idman deyil — kifayət qədər yuxu da onun ayrılmaz hissəsidir.