İnsan bəzən düşünür ki, aldadılmaq üçün böyük bir səbəb lazımdır. Sanki yanlış yola düşmək yalnız açıq-aşkar səhvlərlə başlayır. Halbuki ən təhlükəli aldanışlar səssiz olur. Onlar qışqırmır, xəbərdarlıq etmir, diqqət çəkmir. Sadəcə yavaş-yavaş insanın düşüncəsinə daxil olur və zamanla onun həyatına çevrilir.
Şeytanın ən böyük gücü zor tətbiq etməsində deyil. O, insanı məcbur etmir. O, sadəcə pıçıldayır. Və bu pıçıltı o qədər incə olur ki, insan onu öz fikri kimi qəbul edir. Bu anda təhlükə başlayır. Çünki insan artıq seçimin özünə aid olduğunu düşünür.
İlk addım çox vaxt kiçik olur. İnsan bir şeyi etmək istəyir, amma daxilində tərəddüd var. Elə həmin anda bir fikir yaranır: “Bu qədər də ciddi deyil.” Bu fikir təsadüfi deyil. Bu, aldanışın başlanğıcıdır. İnsan özünü sakitləşdirir, qərarını yumşaldır və ilk addımı atır.
Bu addımın təhlükəsi onun böyüklüyündə deyil, başlanğıc olmasındadır. Çünki hər şey ilk addımla başlayır. Sonrakı addımlar isə artıq daha asan olur. İnsan eyni şeyi təkrar etdikcə, daxilindəki müqavimət zəifləyir. Bir müddət sonra isə o müqavimət tamamilə yox olur.
Şeytan insanı günaha birbaşa aparmır. O, yolu gözəlləşdirir. Günahı pis kimi yox, adi kimi göstərir. Bəzən hətta onu faydalı kimi təqdim edir. İnsan artıq etdiyi şeyi səhv kimi yox, normal bir davranış kimi qəbul etməyə başlayır.
Bu prosesdə ən çox istifadə olunan vasitə düşüncələrdir. İnsan bir şeyi etməzdən əvvəl onu düşünür. Şeytan məhz bu mərhələdə təsir edir. O, fikri dəyişir, niyyəti yumşaldır və insanın baxışını fərqli istiqamətə yönəldir. Beləcə, insan eyni vəziyyətə fərqli gözlə baxmağa başlayır.
Bəzən insan özünə belə deyir: “Hamı bunu edir.” Bu cümlə çox təhlükəlidir. Çünki insan artıq doğru ilə yanlışı başqalarının davranışı ilə ölçməyə başlayır. Bu isə insanı məsuliyyətdən uzaqlaşdırır. O, artıq özünü yox, başqalarını əsas götürür.
Başqa bir aldanış isə təxirə salmaqdır. İnsan düşünür ki, “indi yox, sonra dəyişərəm.” Bu fikir insana rahatlıq verir. O, dəyişmək məsuliyyətini gələcəyə ötürür. Amma gələcək heç vaxt gəlmir. Çünki insan bu gün dəyişmədikcə, sabah da dəyişməyəcək.
Şeytan insanı qorxutmaqla yox, rahatlatmaqla aldadır. O, insanın içində günaha qarşı olan narahatlığı zəiflədir. İnsan artıq etdiyi şeydən utanmır. Əksinə, onu əsaslandırır. Bu isə ən təhlükəli mərhələlərdən biridir.
İnsan özünü haqlı hesab etməyə başlayanda artıq dəyişmək istəyi də azalır. Çünki insan yalnız səhv etdiyini qəbul edəndə dəyişmək istəyir. Əgər o özünü doğru hesab edirsə, dəyişməyə ehtiyac görmür.
Bəzən aldanış yaxşılıq adı altında olur. İnsan düşünür ki, etdiyi şey yaxşı məqsəd üçündür. Amma vasitə yanlışdır. Şeytan insanı bu şəkildə də aldada bilir. O, məqsədi ön plana çıxarır və vasitənin səhv olduğunu gizlədir.
Qəlb bu prosesdə əsas rol oynayır. Əgər qəlb hiss edirsə, insan dayanır. Amma qəlb susduqda, insan davam edir. Şeytanın məqsədi də məhz qəlbi susdurmaqdır. O, insanın daxilindəki hissi zəiflədir.
Zaman keçdikcə insan dəyişir. Amma bu dəyişiklik kəskin olmur. O, hiss olunmadan baş verir. İnsan əvvəlki kimi düşünmür, əvvəlki kimi hiss etmir. Amma bunu dərhal anlamır. Bu isə aldanışın ən təhlükəli tərəfidir.
İnsan bəzən özünü yaxşı hesab edir. O düşünür ki, böyük səhvlər etmir. Amma problem yalnız böyük səhvlərdə deyil. Kiçik səhvlər toplanaraq böyük nəticələr yaradır. Şeytan da məhz bu kiçik addımlardan istifadə edir.
Hər gün edilən kiçik güzəştlər zamanla insanın həyatını dəyişir. Bu dəyişiklik isə birdən-birə yox, tədricən baş verir. İnsan bir gün geriyə baxanda artıq fərqli biri olduğunu anlayır.
Şeytan insanı ümidsizliklə də aldadır. İnsan səhv etdikdə belə bir fikir gəlir: “Artıq gecdir.” Bu fikir insanı daha da uzaqlaşdırır. Çünki o artıq geri dönmək istəmir. Halbuki hər zaman dönüş yolu var.
Başqa bir aldanış isə tək qalmaq hissidir. İnsan düşünür ki, heç kim onu başa düşmür. Bu hiss onu zəiflədir. O, artıq doğru ilə bağlı qərar verməkdə çətinlik çəkir. Bu da onu daha asan təsir altına salır.
İnsan öz qəlbini qorumağı öyrənməlidir. Çünki aldanış xaricdən yox, daxildən başlayır. Fikir olaraq gəlir, hissə çevrilir, sonra davranış olur. Bu prosesi anlamaq insanı qoruyur.
Ən böyük qorunma yolu diqqətli olmaqdır. İnsan öz düşüncələrinə baxmalıdır. Hər fikir doğru deyil. Bəziləri sadəcə təsirdir. İnsan bu fərqi anladıqda, artıq aldanmaq ehtimalı azalır.
İnsan özünü sorğulamalıdır. Niyə bunu edir? Bu fikir haradan gəldi? Bu suallar insanı oyadır. Çünki aldanış ən çox düşünməyən insana təsir edir.
Sakitlik bəzən təhlükəlidir. İnsan narahat deyilsə, bu hər şeyin yaxşı olduğunu göstərmir. Bəzən bu, hisslərin zəiflədiyini göstərir. Qəlb susduqda, insan artıq təhlükəni hiss etmir.
Şeytan insanı birdən dəyişmir. O, sadəcə istiqaməti dəyişir. Kiçik bir yön dəyişməsi isə zamanla böyük fərq yaradır. İnsan bunu gec anlayır.
Hər insanın zəif tərəfi var. Şeytan da məhz həmin tərəfdən yaxınlaşır. Kimi üçün qürur, kimi üçün istək, kimi üçün qorxu bu zəif nöqtə olur. İnsan özünü tanımadıqca, bu zəif nöqtələri də anlamır.
Ən güclü insan o deyil ki, səhv etmir. Ən güclü insan səhv etdiyini anlayandır. Çünki anlayan insan dəyişə bilər. Anlamayan isə eyni yolda davam edir.
İnsan hər zaman öz daxilinə baxmalıdır. Çünki həqiqi mübarizə orada gedir. Xarici dünya yalnız nəticədir. Əsas olan daxildə baş verəndir.
Şeytanın ən böyük hiyləsi insanı aldadaraq yox, onu aldanmadığına inandıraraq idarə etməsidir. İnsan düşünür ki, hər şeyi özü seçir. Amma əslində o, təsir altındadır.
Əgər insan bunu anlayarsa, artıq yarı yolu keçmiş olur. Çünki ən böyük qorunma həqiqəti görməkdir. Həqiqəti görən insan artıq asanlıqla aldanmır.
İnsan hər zaman qəlbinə qulaq asmalıdır. Çünki qəlb hələ danışırsa, hələ ümid var. Qəlb susduqda isə insan özünü itirməyə başlayır. Ən böyük təhlükə də məhz budur.