Qızılca bir çox insanın düşündüyü kimi tamamilə yox olmuş xəstəlik deyil. Xüsusilə peyvənd olunmayan insanlar üçün bu virus hələ də ciddi təhlükə yaradır. Dünyanın müxtəlif ölkələrində zaman-zaman qızılca epidemiyaları qeydə alınır.
Budur qızılca haqqında bilməli olduğunuz 10 mühüm fakt.
1. Qızılca insanı ciddi şəkildə xəstələndirə bilər
Qızılca adətən qızdırma, öskürək, burun axması, gözlərin qızarması və səpgilər ilə başlayır.
Lakin bəzi hallarda daha ciddi fəsadlar yarana bilər. Bunlara aşağıdakılar daxildir:
-
sətəlcəm (qızılcadan ölümün ən yayılmış səbəbi)
-
beynin iltihabı (ensefalit)
-
eşitmə itkisi
-
zehni inkişaf problemləri
Statistikaya görə, qızılcaya yoluxan hər 1000 uşaqdan 1–2-si həyatını itirə bilər.
2. Qızılca son dərəcə yoluxucudur
Qızılca dünyada ən yoluxucu virus xəstəliklərindən biridir.
Yoluxmuş bir insan virusu 12–18 nəfərə ötürə bilər.
Virus hava vasitəsilə yayılır və:
-
asqırma
-
nəfəs alma
zamanı ətrafa yayıla bilər.
Ən təhlükəli tərəfi isə budur ki, insanlar səpgilər yaranmadan əvvəl də virusu başqalarına yoluxdura bilirlər.
Virus hətta xəstə insanın öskürdüyü və ya asqırdığı otaqda iki saata qədər havada qala bilər.
3. Qızılcanın qarşısını peyvəndlə almaq mümkündür
Qızılcaya qarşı peyvənd 1963-cü ildən bəri geniş istifadə olunur.
Bu peyvənd adətən MMR peyvəndi kimi tanınır və aşağıdakı xəstəliklərə qarşı qoruyur:
-
qızılca
-
kabakulak
-
məxmərək
Bəzi versiyalarda əlavə olaraq suçiçəyi (chickenpox) xəstəliyinə qarşı da qoruma olur.
4. ABŞ-da qızılca aradan qaldırılmış hesab edilsə də, yenidən ortaya çıxa bilər
2000-ci ildə ABŞ səhiyyə orqanları ölkədə qızılcanın praktiki olaraq aradan qaldırıldığını elan etdilər.
Sonrakı illərdə hər il yalnız bir neçə yüz yoluxma halı qeydə alınırdı. Bu halların çoxu xaricə səyahət edən insanların gətirdiyi infeksiyalar idi.
Lakin 2014-cü ildə ABŞ-da 644 qızılca hadisəsi qeydə alındı.
Bu halların bir hissəsi başqa ölkələrdə yoluxmuş və sonra ABŞ-a qayıdan insanlar vasitəsilə yayılmışdı.
5. Peyvənddən əvvəl qızılca demək olar ki, hər uşağa yoluxurdu
Qızılca peyvəndi geniş yayılmazdan əvvəl demək olar ki, bütün uşaqlar 15 yaşına qədər bu xəstəliyə yoluxurdu.
ABŞ-da hər il:
-
3–4 milyon insan qızılcaya yoluxurdu
-
400–500 nəfər ölürdü
-
48 min nəfər xəstəxanaya yerləşdirilirdi
6. Qızılcaya yoluxan insanlar adətən bir daha yoluxmur
Qızılca keçirən insanın orqanizmində viruslara qarşı ömürlük immunitet formalaşır.
Bu o deməkdir ki, xəstəliyi bir dəfə keçirən insan adətən yenidən yoluxmur.
7. Bəzi insanlar peyvənd oluna bilmirlər
Bəzi insanlar tibbi səbəblərə görə qızılca peyvəndi ala bilmirlər.
Məsələn:
-
1 yaşdan kiçik körpələr
-
immun sistemi zəif olan insanlar
-
bəzi xərçəng xəstələri və onların müalicəsi alan şəxslər
Bu səbəbdən cəmiyyətin böyük hissəsinin peyvənd olunması çox vacibdir.
8. Qızılca peyvəndi çox güclü qoruma təmin edir
Qızılca peyvəndi çox effektivdir, lakin tam mükəmməl deyil.
CDC məlumatına görə:
-
1 doza peyvənd – 93% qoruma təmin edir
-
2 doza peyvənd – 97% qoruma təmin edir
Tam peyvənd olunmuş insanlar xəstəliyə yoluxsalar belə, adətən daha yüngül formada keçirirlər və virusu başqalarına yayma ehtimalı daha az olur.
9. Qızılca peyvəndi ilə autizm arasında əlaqə yoxdur
Bəzi insanlar qızılca peyvəndinin autizmə səbəb ola biləcəyindən narahatdırlar.
Bu iddia 1998-ci ildə aparılan bir araşdırmadan sonra ortaya çıxmışdı.
Lakin sonradan digər alimlər həmin araşdırmada ciddi səhvlər olduğunu müəyyən etdilər. Araşdırmanın müəllifi də sonradan məlumatlarının bu iddianı dəstəkləmədiyini qəbul etdi.
Nəticədə:
-
həmin məqalə elmi jurnaldan geri çəkildi
-
müəllif tibbi fəaliyyət hüququnu itirdi
Bu günə qədər aparılan çoxsaylı araşdırmalar qızılca peyvəndi ilə autizm arasında heç bir elmi əlaqə olmadığını göstərir.
10. Peyvənd almaq üçün heç vaxt gec deyil
Əgər bir insan peyvənd olunub-olunmadığını bilmirsə və bunu təsdiqləyən tibbi sənədlər yoxdursa, MMR peyvəndi vurulması tövsiyə olunur.
Həkimlər həmçinin qan analizi vasitəsilə qızılcaya qarşı anticisimlərin olub-olmadığını yoxlaya bilərlər.
CDC bildirir ki, əlavə bir MMR peyvəndi almaq təhlükəli deyil, hətta insanın əvvəllər peyvənd olunub-olunmadığı məlum olmasa belə.