Elektron poçt gündəlik həyatımızın ayrılmaz hissəsidir. Amma onun necə yarandığını, hansı mərhələlərdən keçdiyini və inkişaf yolunda hansı maraqlı hadisələrin baş verdiyini nadir hallarda düşünürük.

Gəlin, e-mail tarixində mühüm və bəzən gözlənilməz məqamları birlikdə kəşf edək.

1. İlk e-mail

İlk şəxsi elektron poçtun yaradıcısı amerikalı proqramçı Raymond Samuel Tomlinson hesab olunur. O, 1971-ci ilin sonunda iki kompüter arasında ilk e-mail mesajını göndərdi.

Mesajın məzmunu ehtimal ki, təsadüfi klaviatura simvolları idi — “QWERTYUIOP”. Tomlinson özü sonradan mesajın dəqiq mətnini xatırlamadığını bildirib.

2. Kraliça II Elizabeth və e-mail

26 mart 1976-cı ildə Böyük Britaniyanın kraliçası II Elizabeth ilk e-mailini göndərdi. Bu hadisə Malverndəki Kral Siqnal və Radar İnstitutuna səfəri zamanı baş verdi.

Kraliça üçün xüsusi hesab yaradılmışdı — HME2. O, sonrakı illərdə də e-maildən istifadə edib və hətta 2009-cu ildə 23 gənc bloggerə “Elizabeth R.” imzası ilə mesaj göndərmişdi.

3. “Email” yoxsa “E-mail”?

Hər iki yazılış forması doğrudur. Lakin müasir e-mailin ixtiraçısı Tomlinson defisli variantı (“e-mail”) üstün tuturdu.

Zamanla defissiz forma (“email”) daha geniş yayıldı və Google statistikası göstərir ki, bu forma artıq daha dominantdır.

4. “@” işarəsindən əvvəl ünvanlar necə idi?

İlk dövrlərdə e-mail ünvanları bu günkü kimi sadə deyildi. Onlar bir neçə kompüter vasitəsilə ötürülürdü və belə görünürdü:

utzoo!decvax!harpo!...

Hər “!” işarəsi mesajın ötürüldüyü kompüteri göstərirdi.

5. “@” işarəsinin tətbiqi

Raymond Tomlinson 1971-ci ildə “@” işarəsini istifadə etməyə başladı. O, bu simvolu istifadəçi ilə kompüterin adını ayırmaq üçün seçdi.

“@” ingilis dilində “at” (…da, …də) mənasını verir və ünvan məntiqini sadələşdirdi:

patrick@computer1

6. Dünyada “@” işarəsinə nə deyirlər?

Biz “@” işarəsini çox vaxt “it” adlandırırıq. Lakin müxtəlif ölkələrdə fərqli adları var:

• Salyangoz – İtaliya, Ukrayna

• Meymun – Almaniya, Polşa

• Pişik quyruğu – Finlandiya

• Kanelbullə (darçınlı şirniyyat) – Norveç

• Marinadlı siyənək – Çexiya, Slovakiya

7. Kosmosdan ilk e-mail

28 avqust 1991-ci ildə kosmosdan ilk e-mail göndərildi. Astronavtlar Shannon Lucid və James Adamson mesajı Johnson Kosmos Mərkəzinə göndərmişdilər.

O zaman “Terminator 2” filmi böyük populyarlıq qazanmışdı.

8. İlk pulsuz e-mail xidməti

1996-cı ildə Hotmail.com istifadəyə verildi və ilk geniş yayılmış pulsuz e-mail platformasına çevrildi.

Daha sonra Microsoft tərəfindən alınaraq Outlook.com adı ilə fəaliyyət göstərməyə başladı.

9. Ən çox istifadə olunan parol

2009-cu ildə 10 mindən çox Hotmail parolu sızdırıldıqda məlum oldu ki, ən populyar parol “123456” idi.

Bu fakt kibertəhlükəsizlik baxımından hələ də aktualdır.

10. Morse koduna “@” əlavə edilməsi

2004-cü ildə Morse koduna rəsmi olaraq “@” simvolu əlavə edildi.

Bu, Birinci Dünya Müharibəsindən sonra Morse kodunda edilən ilk dəyişiklik idi.

11. İlk poçt qutularının ölçüsü

1990-cı illərin sonlarında Hotmail və Yahoo istifadəçilərinə cəmi 4 MB yaddaş təqdim edirdi.

Bu həcm bu gün bir neçə şəkil faylı qədərdir.

12. Gmail inqilabı

1 aprel 2004-cü ildə Gmail istifadəyə verildi və istifadəçilərə 1 GB yaddaş təqdim etdi.

Bu, e-mail tarixində əsl inqilab idi.

13. İlk smiley

12 aprel 1979-cu ildə Kevin Mackenzie e-maildə ilk emotikonlardan birini istifadə etdi:

-)

Bu, elektron yazışmalara emosional çalar qatmaq üçün edilmiş ilk cəhdlərdən idi.

14. İlk e-mail standartları

Elektron poçt üçün ilk standart 1973-cü ildə təklif edildi, 1977-ci ildə isə ARPANET-də rəsmi olaraq tətbiq edildi.

“Reply” və “Forward” funksiyalarının əsası həmin dövrdə qoyuldu.

15. Qoşmaların yaranması

1992-ci ildə MIME protokolu yaradıldı. Bu, mətnlə yanaşı fayl qoşmaları göndərməyə imkan verdi.

16. “You’ve got mail!”

AOL-un məşhur “You’ve got mail!” səsi e-maili populyar mədəniyyətin bir hissəsinə çevirdi.

Bu ifadə 1998-ci ildə Tom Hanks və Meg Ryanın rol aldığı eyni adlı filmə də ilham verdi.

17. Mobil e-mail

2007-ci ildə təqdim olunan ilk iPhone mobil e-maili geniş kütləyə çatdırdı.

18. Simpsons və real e-mail

“The Simpsons” serialında Homer Simpsonun göstərilən e-mail ünvanına minlərlə real məktub göndərilmişdi.

Serial müəllifləri əvvəlcə cavab versələr də, məktubların sayı sürətlə artdı.

19. ABŞ prezidentləri və e-mail

Bill Clinton prezidentliyi dövründə cəmi 2 e-mail göndərmişdi.

Barack Obama isə seçki kampaniyasında e-mail marketinqindən geniş istifadə etdi və bu vasitə ilə yüz milyonlarla dollar ianə topladı.

20. ILOVEYOU virusu

2000-ci ildə yayılan “ILOVEYOU” virusu dünya üzrə milyonlarla kompüterə yoluxdu və milyardlarla dollar ziyan vurdu.

Virus açılan kimi Outlook kontakt siyahısındakı bütün ünvanlara özünü göndərirdi.

Bu hadisə kibertəhlükəsizlik tarixində dönüş nöqtəsi oldu və Ginnesin Rekordlar Kitabına düşdü.

Nəticə

E-mail sadəcə mesajlaşma vasitəsi deyil.

O:

• Rəqəmsal kommunikasiya inqilabının əsas sütunudur

• Biznes, siyasət və şəxsi həyatın ayrılmaz hissəsidir

• Texnologiyanın sürətli inkişafının simvoludur

Və görünür ki, yaxın gələcəkdə də həyatımızdan çıxmayacaq.