Professor Ronald Mallett cəmi 10 yaşında olarkən atasını infarkt nəticəsində itirdi. Bu itki onun həyatında təkcə dərin bir emosional iz buraxmadı, eyni zamanda ömürlük bir elmi məqsəd formalaşdırdı: zamanla geri qayıdaraq atasının həyatını xilas etmək.
Bu gün 72 yaşında olan və ABŞ-ın aparıcı nəzəri fiziklərindən sayılan Mallett bütün akademik karyerasını zaman səyahətinin elmi əsaslarını araşdırmağa həsr edib.
“Buna dəydimi?”
Bu sualı professor özü belə cavablandırır:
“Bəli, buna dəyərdi.”
O izah edir ki, Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi artıq zamanın sabit olmadığını sübut edib. Subatomik hissəciklər işıq sürətinə yaxın sürətlə hərəkət etdikdə onların ömürləri 10–20 dəfə uzanır. Bu, gələcəyə doğru zaman səyahətinin artıq təcrübə səviyyəsində mümkün olduğunu göstərir. Mallettə görə, əgər bir gün işıq sürətinə yaxın hərəkət edə bilən kosmik gəmilər yaradılsa, insanlar üçün də gələcəyə səyahət reallaşa bilər.
Zaman səyahətinin fiziki əsasları
Mallettin araşdırmaları əsasən Albert Eynşteynin Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsinə söykənir. Bu nəzəriyyəyə görə:
-
zaman cazibə qüvvəsindən təsirlənir,
-
məkan və zaman ayrılmazdır,
-
məkanın bükülməsi zamanın axınına təsir göstərir.
Bu anlayışı sadə bir metafora ilə izah edir:
Bir rezin təbəqə düşünün. Üzərinə ağır bir boulinq topu qoyduqda, təbəqə bükülür. Əgər üzərinə kiçik bir mərmər atsaz, mərmər boulinq topuna doğru hərəkət edəcək. Əslində boulinq topu mərməri “çəkmir”, sadəcə rezin təbəqəni bükür.
Eynşteynə görə:
-
məkan-zaman rezin təbəqədir,
-
Günəş boulinq topudur,
-
Yer isə mərmərdir.
Yer Günəşə “çəkildiyi” üçün yox, Günəş məkanı bükdüyü üçün onun ətrafında dövr edir.
Məkanı hərəkətə gətirməklə zamanı bükmək
Mallett bu ideyanı daha da irəli aparır. O, gündəlik bir nümunə verir:
Bir fincan qəhvəni məkan kimi düşünün. Qaşıqla qarışdırdıqda qəhvə hərəkətə gəlir. Əgər qəhvənin içinə bir dənə atsanız, o, fırlanaraq hərəkət edəcək.
Eyni prinsiplə:
-
lazer şüası məkanı hərəkətə gətirə bilər,
-
bu məkan hərəkəti zamanın bükülməsinə səbəb ola bilər.
Zamanı bir düz xətt kimi təsəvvür etsək, onu halqa şəklinə salmaqla keçmişə qayıdan zaman döngələri yaratmaq nəzəri cəhətdən mümkündür. Mallett məhz Eynşteynin tənliklərindən istifadə edərək lazer əsaslı zaman döngələrinin riyazi modelini qurdu və bu işi elmi jurnallarda nəşr etdirdi.
Onun sözləri ilə desək:
“Bu, ömürlük elmi hədəfimin riyazi olaraq reallaşdırılması idi.”
Zaman maşınının praktik istifadəsi
Mallett zaman maşınlarının yalnız şəxsi məqsədlər üçün deyil, bəşəriyyət üçün faydalı ola biləcəyini vurğulayır. Onun fikrincə:
-
qasırğalar,
-
sunamilər,
-
sel və zəlzələlər
üçün keçmişə mesaj göndərərək erkən xəbərdarlıq sistemləri qurmaq mümkün ola bilərdi. Bu isə minlərlə, bəlkə də milyonlarla insanın həyatını xilas edə bilər.
İnsanlar zamanla nə vaxt səyahət edəcək?
Professor realist mövqe tutur:
-
bu cür tədqiqatlar son dərəcə bahalıdır,
-
təcrübə mərhələsi milyonlarla dollar tələb edir,
-
proses onilliklər çəkə bilər.
Hazırda böyük maliyyə mənbələrinin bu sahəyə maraq göstərdiyini bildirir. Əsas məqsəd ilk mərhələdə keçmişə mesaj göndərməkdir, insanın fiziki olaraq səyahəti isə daha sonrakı mərhələlərə aiddir.
Zaman paradoksları problemi
Keçmişə səyahət paradoksları qaçılmazdır. Mallett bu nöqtədə kvant mexanikasına istinad edir.
1957-ci ildə Hugh Everett III “çoxlu kainatlar” nəzəriyyəsini irəli sürdü. Daha sonra David Deutsch bu fikri inkişaf etdirərək dedi:
“Keçmişə gedərkən əslində paralel bir kainata keçə bilərsən. Orada etdiyin dəyişikliklər sənin gəldiyin kainata təsir etməz.”
Bu yanaşma zaman paradokslarını nəzəri olaraq həll edir.
Niyə məhz bu əsr?
Mallett hesab edir ki, XXI əsr zaman səyahəti üçün ən real dövrdür. Çünki:
-
elmi və texnoloji inkişaf tarixdə heç vaxt bu qədər sürətli olmayıb,
-
kvant texnologiyaları və kosmik tədqiqatlar sürətlə irəliləyir.
Onun yekun fikri belədir:
“Əgər iradə və maliyyə dəstəyi varsa, XXI əsrin sonuna qədər zaman səyahəti elmi reallığa çevrilə bilər.”