Bir məşqdən sonra əzələlər beyini qoruyan faydalı birləşmə istehsal edir.
Yaxşı bir məşq yalnız bədəni gücləndirmir. Alimlər hesab edirlər ki, o, depressiyanı azaltmağa kömək edə bilən kimyəvi maddələrin yaranmasına da səbəb olur. Bu nəticələr həm siçanlar üzərində aparılan tədqiqatlardan, həm də kiçik bir insan qrupu üzərində aparılmış araşdırmalardan əldə olunub. Həkimlər artıq uzun müddətdir depressiyadan əziyyət çəkən insanlara məşq etməyi tövsiyə edirlər. Yeni tapıntılar isə bunun niyə təsirli olduğunu izah edir.
Atlanta şəhərində yerləşən Emori Universitetinin psixiatrı Andrew Miller bildirib: “Bu araşdırma ‘güclü bədən – güclü ağıl’ prinsipini açıq şəkildə təsdiqləyir.” Qeyd edək ki, Miller bu tədqiqatda iştirak etməyib.
Məşq zamanı bədənin reaksiyası
Tədqiqatçılar məşq zamanı bədənin ifraz etdiyi kimyəvi maddənin qoruyucu təsirini araşdırıblar. Millerin sözlərinə görə, bu nəticələr məşqin insan sağlamlığına müxtəlif yollarla necə müsbət təsir etdiyini izah etməyə kömək edir. Eyni zamanda, bu araşdırma beyin pozğunluqlarının müalicəsi üçün yeni istiqamətlərə işarə edə bilər.
Məşqdən sonra əzələlər PGC-1 alfa 1 adlı bir maddə istehsal edir. Alimlər artıq bu maddənin “molekulyar yaxşı samaritan” kimi fəaliyyət göstərdiyini bilirdilər. Bu maddə bədənə daha çox qan damarı və daha çox mitoxondriya istehsal etməyi “əmr edir”.
Mitoxondriyalar hüceyrələrin ən vacib hissələrindən biridir. Onlar qidanı hüceyrələr üçün enerji mənbəyinə çevirir.
Beyinə təsiri
Yeni araşdırma göstərir ki, PGC-1 alfa 1 səviyyəsinin artması beynə də müsbət təsir edir.
Alimlər siçanlar üzərində aparılan təcrübələrdə onları müxtəlif stress faktorlarına məruz qoyublar. Məsələn:
- qida miqdarını azaldıblar
- güclü işıq (stroboskop) və yüksək səslərlə təsir göstəriblər
Beş həftədən sonra bu siçanlarda depressiya əlamətləri müşahidə olunub:
- şirin suyu daha az içiblər
- suya qoyulduqda üzmək istəməyiblər
Genetik müdaxilə və nəticə
Tədqiqatçılar daha sonra PGC-1 alfa 1 səviyyəsi yüksək olan genetik dəyişdirilmiş siçanlar üzərində eyni testləri həyata keçiriblər. Nəticə isə tam fərqli olub.
Bu siçanlarda stressə baxmayaraq depressiya əlamətləri müşahidə edilməyib.
Stokholmda yerləşən Karolinska İnstitutunun neyroloqu Maria Lindskog bu barədə belə deyib:
“Heç nə baş vermədi. Sanki beyin tamamilə qorunmuşdu.”
Kynurenin və qoruyucu mexanizm
Alimlər daha sonra stress zamanı bədəndə yaranan kynurenin adlı kimyəvi maddəni araşdırıblar. Bu maddə siçanlara vurulduqda, onlarda depressiya əlamətləri yaranıb.
Lakin məlum olub ki, PGC-1 alfa 1 bu maddəni başqa bir kimyəvi formaya çevirir. Bu yeni maddə beyinə daxil olmaqda çətinlik çəkir.
Nəticədə:
- yüksək PGC-1 alfa 1 səviyyəsi olan siçanlar depressiyaya düşmür
- bu heyvanlar kynureninin mənfi təsirlərinə qarşı daha davamlı olur
Alimlər belə qənaətə gəliblər ki, PGC-1 alfa 1 beyni depressiyadan qoruyur.
Əzələlərin rolu
Lindskog qeyd edir ki, bu tədqiqat əzələlərin digər orqanlara güclü təsir göstərdiyini sübut edir. Onun sözlərinə görə, əzələ “zərərsizləşdirici orqan” kimi fəaliyyət göstərir.
İnsanlar üzərində təsir
Tədqiqatçılar bu təsiri insanlarda da yoxlayıblar. Könüllülər üç həftə ərzində müntəzəm məşq etdikdən sonra onların əzələlərində:
- PGC-1 alfa 1 səviyyəsi artıb
- beyində zərərli maddələrin azalmasına kömək edən mexanizmlər aktivləşib
Nəticə və gələcək perspektiv
Bu tədqiqat depressiyanın müalicəsi üçün yeni yollar açır. Andrew Miller bildirir ki, bəzi insanlar üçün:
- daha çox fiziki aktivlik
- və ya zərərli maddələrin beyinə daxil olmasının qarşısını alan dərmanlar
daha effektiv müalicə üsulu ola bilər.