İki tənəffüs pozğunluğu arasındakı əlaqə daha da güclənir
Uzunmüddətli müşahidə araşdırmasının nəticələrinə görə, astma xəstəliyi olan şəxslərdə obstruktiv yuxu apnesinin (OSA) inkişaf etmə ehtimalı astması olmayanlarla müqayisədə daha yüksəkdir. Bundan əlavə, gündüz həddindən artıq yuxululuqla müşayiət olunan yuxu apnesinin yaranma riski astmalı fərdlərdə təxminən üç dəfə çoxdur. Tədqiqatın nəticələri yanvarın 13-də Journal of the American Medical Association (JAMA) jurnalında dərc olunmuş və iki tənəffüs sistemi pozğunluğu arasındakı əlaqəni daha da möhkəmləndirmişdir.
Əvvəlki araşdırmalar astma ilə yuxu apnesi arasında əlaqənin mövcud olduğunu göstərsə də, bu əlaqə əsasən özünü-bildiriş (self-report) məlumatlarına əsaslanırdı. Yeni tədqiqat isə laboratoriya şəraitində obyektiv ölçmələrə əsaslanaraq bu sahədə daha etibarlı nəticələr təqdim edir. Buna baxmayaraq, astmanın birbaşa yuxu apnesinə səbəb olub-olmadığı hələ də tam aydınlaşdırılmamışdır.
Obstruktiv yuxu apnesi nədir?
Obstruktiv yuxu apnesi yuxu zamanı yuxarı tənəffüs yollarının müvəqqəti daralması və ya bağlanması nəticəsində tənəffüsün qısa müddətə dayanması ilə xarakterizə olunur. Bu hal beyinə oksigen axınının azalmasına və yuxunun parçalanmasına səbəb olur.
Məlumatlara görə, Centers for Disease Control and Prevention ABŞ-da təxminən 39,5 milyon insana astma diaqnozu qoyulduğunu bildirir. National Sleep Foundation isə ABŞ-da təxminən 18 milyon insanın yuxu apnesindən əziyyət çəkdiyini təxmin edir.
Tədqiqatın metodologiyası
Araşdırma Wisconsin Sleep Cohort Study məlumatlarına əsaslanmışdır. Bu uzunmüddətli kohort tədqiqatında 1988-ci ildən etibarən iştirakçılar hər dörd ildən bir laboratoriya nəzarətində polisomnoqrafiya müayinəsindən keçirilmişdir.
Tədqiqat çərçivəsində:
-
Mövcud astması olan 81 nəfər,
-
Ən azı dörd il müşahidədə olan 466 astması olmayan iştirakçı
müqayisə edilmişdir.
Analiz zamanı aşağıdakı dəyişənlər nəzərə alınmışdır:
-
Yaş və cins
-
Bədən kütlə indeksi (BMI)
-
Siqaret çəkmə statusu
-
Spirt istifadəsi
-
Xroniki burun tıxanıqlığı
Əsas nəticələr
Düzəlişlər aparıldıqdan sonra:
-
İlk dörd illik dövrdə obstruktiv yuxu apnesinin inkişaf riski astmalı qrupda 39% daha yüksək olmuşdur.
-
Gündüz yuxululuqla müşayiət olunan apne riski isə 2,7 dəfə artmışdır.
İştirakçıların təxminən üçdə ikisi səkkiz ildən çox müddətdə izlənilmişdir. Uzunmüddətli analiz göstərmişdir ki:
-
Astmalı şəxslərin 49%-ində obstruktiv yuxu apnesi inkişaf etmişdir,
-
Astması olmayanlarda isə bu göstərici 28% olmuşdur.
Mümkün mexanizmlər
Tədqiqatçılar bildirirlər ki, əlaqənin arxasında bir neçə ümumi patofizioloji mexanizm dayana bilər:
-
Xroniki hava yolu iltihabı
-
Yuxarı tənəffüs yollarının struktur zəifliyi
-
Burun tıxanıqlığı
-
Piylənmə
Xüsusilə iltihabi proseslərin həm astma, həm də yuxu apnesində mühüm rol oynadığı ehtimal edilir. Bununla belə, araşdırmada tənəffüs yollarındakı iltihabın səviyyəsi birbaşa ölçülməmişdir.
Klinik əhəmiyyəti
Bu nəticələr göstərir ki, astma diaqnozu olan xəstələrdə yuxu apnesi üçün skrininq aparılması məqsədəuyğun ola bilər. Eyni zamanda, yuxu apnesi olan xəstələrdə nəzarətsiz astma simptomlarının qiymətləndirilməsi vacibdir.
Astma ilə yuxu apnesi arasındakı qarşılıqlı əlaqənin daha dərindən araşdırılması:
-
Daha effektiv müalicə strategiyalarının hazırlanmasına,
-
Komorbid vəziyyətlərin erkən aşkarlanmasına,
-
Xəstələrin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına
kömək edə bilər.