Artrit sözü hərfi mənada oynaqların iltihabı deməkdir. Əslində, oynaq iltihabı konkret bir diaqnozdan çox, bir simptomdur. Lakin tibbi praktikada “artrit” termini oynaqlara təsir edən müxtəlif xəstəlikləri ifadə etmək üçün istifadə olunur.
Oynaqlar – dirsək, diz və ya çiyin kimi – iki sümüyün birləşdiyi yerlərdir. Artritin çoxsaylı növləri mövcuddur və bəzi hallarda xəstəlik yalnız oynaqlarla məhdudlaşmır, gözlər, ürək, dəri və digər daxili orqanlar da zədələnə bilər.
Müasir tibbin imkanları sayəsində artritli insanların böyük əksəriyyəti aktiv və məhsuldar həyat sürə bilir.
Artritin növləri
Artritin bir çox forması mövcuddur. Ən çox rast gəlinən növlər bunlardır:
1. Ankilozan spondilit
Əsasən onurğanı zədələyən iltihabi artrit növüdür. Xüsusilə belin aşağı hissəsində, onurğanın çanaq sümükləri ilə birləşdiyi nahiyədə:
-
ağrı
-
şişkinlik
-
qızartı
-
hərəkət məhdudluğu
müşahidə oluna bilər.
2. Podaqra (Gut)
Oynaqlarda sidik turşusu kristallarının toplanması nəticəsində yaranır. Ən çox ayağın baş barmağı zədələnir, lakin digər oynaqlar da təsirlənə bilər.
3. Yetkinlik yaşına çatmayan artrit
Uşaqlarda və yeniyetmələrdə rast gəlinən artrit formalarını ifadə edən ümumi termindir və oynaq iltihabı ilə xarakterizə olunur.
4. Osteoartrit
Ən çox yaşla əlaqədar yaranır və əsasən:
-
barmaqlara
-
dizlərə
-
omba oynaqlarına
təsir edir. Bəzən əvvəlki oynaq zədələrindən sonra inkişaf edə bilər.
5. Psoriatik artrit
Psoriaz xəstəliyi olan insanlarda yaranır. Bu forma:
-
dərini
-
oynaqları
-
vətərlərin sümüyə birləşdiyi nahiyələri
zədələyə bilər.
6. Reaktiv artrit
Bədənin başqa bir hissəsində baş verən infeksiyaya cavab olaraq yaranır. Oynaq ağrısı ilə yanaşı:
-
gözlərin qızarması
-
sidik yollarında iltihab
müşahidə oluna bilər.
7. Romatoid artrit
İmmun sistemin öz toxumalarına hücum etməsi nəticəsində yaranır. Əsasən:
-
əl və ayaq oynaqlarını
-
bəzən daxili orqanları
zədələyir. Yorğunluq, halsızlıq və hərarət müşahidə oluna bilər.
Artritlə əlaqəli digər xəstəliklər
-
Sistemli qırmızı qurd eşənəyi (Lupus) – immun sistem oynaqlara, dəriyə, ürəyə və böyrəklərə zərər verir.
-
İnfeksion artrit – oynağın infeksiya nəticəsində zədələnməsi.
Artritin əlamətləri
Artritin simptomlarına aşağıdakılar daxil ola bilər:
-
oynaqlarda ağrı, qızartı, şişkinlik və istilik
-
hərəkət məhdudluğu
-
qızdırma
-
çəki itkisi
-
nəfəs darlığı
-
dəri səpgiləri və ya qaşınma
Qeyd: Bu əlamətlər digər xəstəliklərdə də rast gəlinə bilər.
Artritin səbəbləri
-
Bəzi artrit növləri genetik meyillə əlaqəlidir.
-
Osteoartritdə qığırdaq toxumasının irsi zəifliyi rol oynaya bilər.
-
Təkrarlanan oynaq zədələri və ya ağır fiziki yüklənmə xəstəliyin inkişafına təkan verə bilər.
Diaqnoz necə qoyulur?
Həkim artrit diaqnozu üçün:
-
Tibbi tarixçəni öyrənir
-
Fiziki müayinə aparır
-
Qan analizləri təyin edir
-
Rentgen və digər görüntüləmə üsullarından istifadə edə bilər
Artritin müalicəsi
Müalicə artritin növündən asılıdır və aşağıdakı üsulları əhatə edə bilər:
Dərman müalicəsi
-
ağrıkəsicilər
-
iltihabəleyhinə preparatlar
-
xəstəliyin gedişini yavaşladan dərmanlar
-
yerli kremlər və məlhəmlər
Cərrahi müalicə
Bəzi ağır hallarda cərrahiyyə tövsiyə oluna bilər.
Artriti kim müalicə edir?
-
Ailə həkimi / terapevt
-
Revmatoloq – oynaqlar, sümüklər və əzələlərin xəstəlikləri üzrə ixtisaslaşmış həkim
Artritlə yaşamaq
Artrit ağrılı ola bilər, lakin həyat keyfiyyətini artırmaq mümkündür:
-
Dərmanları düzgün və vaxtında qəbul edin
-
Müntəzəm və təhlükəsiz fiziki məşqlər edin
-
İstilik və soyuq terapiyadan istifadə edin
-
Stressi azaltmaq üçün rahatladıcı üsullara üstünlük verin
-
Oynaqları dəstəkləyən ortopedik vasitələrdən istifadə edin
-
Gəzinti çubuqları və köməkçi alətlər gündəlik fəaliyyəti asanlaşdıra bilər
Nəticə
Artrit düzgün yanaşma və müalicə ilə idarə oluna bilən xəstəlikdir. Erkən diaqnoz, davamlı müalicə və sağlam həyat tərzi ağrının azalmasına və aktiv həyatın qorunmasına kömək edir.