İmmunitet sistemi bədəni viruslar, bakteriyalar və digər infeksiyalardan qorumaq üçün birlikdə işləyən hüceyrə və toxumalardan ibarət mürəkkəb bir şəbəkədir. Onun əsas vəzifəsi orqanizm üçün təhlükə yaradan yad maddələri tanımaq, zərərsizləşdirmək və məhv etməkdir.
Otoimmün xəstəliklərdə nə baş verir?
Otoimmün xəstəliklər zamanı immun sistemin fəaliyyəti pozulur. Müdafiə hüceyrələri səhvən sağlam bədən toxumalarını yad cisim kimi qəbul edir və onlara qarşı hücum reaksiyası başladır. Nəticədə orqanizmin öz toxumaları zədələnir və iltihabi proseslər yaranır.
Otoimmün xəstəliklər bədənin demək olar ki, bütün sistem və orqanlarını təsir edə bilər, o cümlədən:
1.ürək
2.beyin
3.sinir sistemi
4.əzələlər
5.dəri
6..gözlər
7.oynaqlar
8..ağciyərlər
9..böyrəklər
10.daxili vəzilər
11..həzm sistemi
12..qan damarları
Otoimmün xəstəliklərin növləri
Otoimmün xəstəliklərə aid bəzi nümunələr aşağıdakılardır:
1.Alopesiya areata
2.Otoimmün hemolitik anemiya
3.Otoimmün hepatit
4.Dermatomiyozit
5.Şəkərli diabet (Tip 1)
6.Qlomerulonefrit
7.Qranulomatoz poliangiit
8.Qreyvs (Graves) xəstəliyi
9.Guillain–Barré sindromu
10.İdiopatik trombositopenik purpura
11.Yetkinlik yaşına çatmayan idiopatik artritin bəzi formaları
12.Myasthenia gravis
13.Miyokarditin bəzi formaları
14.Çoxsaylı skleroz
15Pemfiqus və pemfigoid
16.Pernisioz anemiya
17.Düyünlü poliartrit
18.Polimiyozit
19.Birincili biliar sirroz
20.Psoriaz
21.Romatoid artrit
22.Skleroderma (sistemik skleroz)
23.Sjögren sindromu
24.Sistemik lupus eritematozus
25.Tiroiditin bəzi formaları
26.Uveitin bəzi formaları
27.Vitiliqo
Otoimmün xəstəliklərin simptomları
Otoimmün xəstəliklərin əksəriyyəti iltihab ilə müşayiət olunur. İltihab aşağıdakı əlamətlərə səbəb ola bilər:
-
qızartı
-
şişkinlik
-
ağrı
-
istilik artımı
-
bəzən qızdırma
Bu xəstəliklər çox vaxt bədənin birdən çox hissəsini təsir etdiyindən simptomlar təsirlənən orqandan asılı olaraq dəyişir. Məsələn:
-
Oynaqlar: ağrı, sərtlik, hərəkət məhdudluğu
-
Tiroid vəzi: yorğunluq, çəki dəyişiklikləri, əzələ ağrıları
-
Dəri: səpgilər, qabarcıqlar, rəng dəyişiklikləri
Otoimmün xəstəliklərin səbəbləri
Otoimmün xəstəliklərin dəqiq səbəbi hələ tam müəyyən edilməyib. Lakin əksər hallarda bir neçə amilin birgə təsiri ehtimal olunur:
-
genetik meyillilik
-
ətraf mühit faktorları (məsələn, virus infeksiyaları)
-
hormonal təsirlər
Genetik meyli olan insanlarda müəyyən xarici faktorlar xəstəliyin başlanmasına təkan verə bilər.
Otoimmün xəstəliklərin müalicəsi
Müalicə xəstəliyin növündən və ağırlıq dərəcəsindən asılıdır. Əksər hallarda məqsəd immun sisteminin həddindən artıq reaksiyasını və iltihabı azaltmaqdır.
Müalicə üsullarına aşağıdakılar daxildir:
-
kortikosteroidlər
-
immunosupressiv dərmanlar
-
iltihabəleyhinə preparatlar
İmmunosupressiv dərmanlar immun sisteminin aktivliyini azaldaraq toxuma zədələnməsinin qarşısını almağa kömək edir.
Otoimmün xəstəliklər üzrə elmi tədqiqatlar
Hazırda tədqiqatçılar otoimmün xəstəliklərin genetik əsaslarını və yaranma mexanizmlərini araşdırmağa davam edirlər. Bu sahədə əldə edilən yeni biliklər:
-
erkən diaqnozun qoyulmasına
-
daha effektiv və hədəfli müalicə üsullarının hazırlanmasına
imkan yaradacaqdır.
Nəticə
Otoimmün xəstəliklər mürəkkəb və uzunmüddətli idarəetmə tələb edən vəziyyətlərdir. Erkən diaqnoz, düzgün müalicə strategiyası və müntəzəm tibbi nəzarət xəstələrin həyat keyfiyyətinin qorunmasında əsas rol oynayır.