8 Mart – Beynəlxalq Qadınlar Günü dünyanın bir çox ölkəsində qeyd olunan mühüm sosial və tarixi bayramlardan biridir. Bu gün qadınların cəmiyyətdəki rolunu, onların hüquqlar uğrunda apardığı mübarizəni və əldə etdikləri nailiyyətləri xatırlamaq üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Hər il milyonlarla insan bu günü qeyd edir, qadınlara hörmət və ehtiramını bildirir.

Beynəlxalq Qadınlar Günü yalnız bayram deyil, həm də qadın hüquqları, gender bərabərliyi və sosial ədalət məsələlərini gündəmə gətirən bir gündür. Bu gün qadınların tarix boyu qarşılaşdıqları çətinlikləri və onların əldə etdiyi uğurları xatırlamaq üçün mühüm fürsət yaradır.

8 Martın tarixi XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində qadınların əmək hüquqları, seçki hüququ və bərabərlik uğrunda apardığı mübarizə ilə bağlıdır. Bu tarix qadınların daha yaxşı iş şəraiti, daha yüksək əmək haqqı və sosial hüquqlar uğrunda apardığı mübarizənin nəticəsi kimi formalaşmışdır.

Qadın hərəkatının başlanğıcı

XIX əsrin sonlarında sənaye inqilabı dünyanın bir çox ölkəsində sosial və iqtisadi dəyişikliklərə səbəb oldu. Fabriklərin və sənaye müəssisələrinin artması ilə qadınlar da əmək bazarında daha çox iştirak etməyə başladılar. Lakin həmin dövrdə qadınların iş şəraiti çox ağır idi.

Bir çox qadın gündə 12–16 saat işləməyə məcbur olurdu. Əmək haqqı isə kişilərlə müqayisədə çox aşağı idi. Bundan əlavə, iş yerlərində təhlükəsizlik qaydaları demək olar ki, mövcud deyildi.

Bu səbəbdən qadın işçilər daha yaxşı iş şəraiti və hüquqlar uğrunda mübarizəyə başladılar. Onların əsas tələbləri bunlar idi:

• iş saatlarının azaldılması

• əmək haqqının artırılması

• təhlükəsiz iş şəraiti

• qadınlara seçki hüququnun verilməsi

Bu mübarizə sonradan qadın hüquqları hərəkatının yaranmasına səbəb oldu.

1857-ci il qadın işçilərin etirazı

Beynəlxalq Qadınlar Gününün tarixində ən çox xatırlanan hadisələrdən biri 1857-ci ildə ABŞ-ın Nyu-York şəhərində baş verən qadın işçilərin etiraz aksiyasıdır.

8 mart 1857-ci ildə tekstil fabriklərində çalışan qadın işçilər küçələrə çıxaraq etiraz yürüşü keçirdilər. Onlar ağır iş şəraitinə və aşağı əmək haqqına etiraz edirdilər. Qadınlar daha yaxşı iş şəraiti və insan hüquqları tələb edirdilər.

Bu etiraz aksiyası polis tərəfindən dağıdıldı, lakin bu hadisə qadınların hüquqları uğrunda mübarizənin simvollarından birinə çevrildi.

Bu hadisədən sonra qadın işçilər daha təşkilatlanmış şəkildə fəaliyyət göstərməyə başladılar və müxtəlif qadın təşkilatları yaradıldı.

XX əsrin əvvəllərində qadın hərəkatı

XX əsrin əvvəllərində qadın hüquqları hərəkatı daha geniş yayılmağa başladı. ABŞ və Avropa ölkələrində qadınlar seçki hüququ və sosial bərabərlik uğrunda mübarizə aparırdılar.

1908-ci ildə Nyu-Yorkda minlərlə qadın işçi yenidən etiraz yürüşü keçirdi. Onlar daha qısa iş günü, daha yüksək əmək haqqı və seçki hüququ tələb edirdilər.

Bu hadisə qadın hərəkatının daha da güclənməsinə səbəb oldu.

1909-cu ildə ilk Qadınlar Günü

1909-cu il fevralın 28-də ABŞ-da ilk dəfə olaraq “Milli Qadınlar Günü” qeyd edildi. Bu gün Amerika Sosialist Partiyasının təşəbbüsü ilə təşkil edilmişdi.

Bu tədbirin əsas məqsədi qadınların hüquqları və cəmiyyətdəki mövqeyi ilə bağlı problemlərə diqqət çəkmək idi.

Sonrakı illərdə bu ideya digər ölkələrdə də yayılmağa başladı.

1910-cu ildə Beynəlxalq Qadınlar Gününün təklif edilməsi

1910-cu ildə Danimarkanın paytaxtı Kopenhagendə keçirilən Beynəlxalq Sosialist Qadınlar Konfransı zamanı Almaniya sosialist hərəkatının liderlərindən biri olan Klara Setkin mühüm bir təklif irəli sürdü.

O, qadınların hüquqları uğrunda mübarizəni gücləndirmək üçün hər il Beynəlxalq Qadınlar Günü keçirilməsini təklif etdi.

Bu təklif konfransda iştirak edən 17 ölkədən 100-dən çox qadın nümayəndə tərəfindən yekdilliklə qəbul edildi.

Beləliklə, Beynəlxalq Qadınlar Gününün qeyd edilməsi ideyası rəsmi şəkildə ortaya çıxdı.

1911-ci ildə ilk beynəlxalq qeyd etmə

1911-ci ildə ilk dəfə olaraq Beynəlxalq Qadınlar Günü bir neçə ölkədə qeyd edildi. Bu ölkələrə aşağıdakılar daxil idi:

• Almaniya

• Avstriya

• Danimarka

• İsveçrə

Bu tədbirlərdə milyonlarla qadın iştirak etdi. Onlar qadınlara seçki hüququnun verilməsi, əmək hüquqları və sosial bərabərlik kimi məsələləri gündəmə gətirdilər.

Bu hadisə qadın hüquqları tarixində mühüm mərhələlərdən biri oldu.

1917-ci ildə 8 Martın rəsmi tarixə çevrilməsi

1917-ci ildə Rusiyada baş verən hadisələr Beynəlxalq Qadınlar Gününün tarixində mühüm rol oynadı.

Birinci Dünya Müharibəsi dövründə qadınlar “Çörək və sülh” şüarı ilə böyük etiraz aksiyası keçirdilər. Bu aksiyalar fevral inqilabının başlanmasına səbəb oldu.

Bu hadisədən sonra 8 mart qadınların mübarizə günü kimi qəbul edildi və tədricən beynəlxalq bayrama çevrildi.