Köçəri quşlar haqqında 10 maraqlı fakt
Dünyada azadlığın ən saf formalarından biri heç şübhəsiz ki, uçuşdur. Bir cüt qanad və instinktiv bir yol xəritəsi ilə minlərlə kilometr qət edən köçəri quşlar təbiətin ən heyrətamiz səyyahlarıdır. Lələkli dostlarımızın inanılmaz köç macəraları ilə tanış olun.
1. Soyuğa davamlı səyyahlar
Qar qazları hər il noyabr ayında Sibirdən Qərbi Avropaya doğru uzun bir səfərə çıxırlar. Onlar sərt iqlimli yetişdirmə ərazilərini tərk edərək Almaniya və Hollandiya kimi daha mülayim bölgələrə köç edirlər. Kim soyuqdan qaçmaq istəməz ki?
2. Kiçik bədən, böyük yol
Yaqut boğazlı kolibri (ruby-throated hummingbird) cəmi 1 santimetr uzunluğa və təxminən 4 qram çəkiyə malikdir. Bəzən həşəratla səhv salınacaq qədər kiçik olsa da, Kanadadan Kosta Rikaya qədər Meksika körfəzi üzərindən təxminən 1000 km fasiləsiz uçuş həyata keçirir. Ölçü hər şey demək deyil.
3. Uçuşdan əvvəl ciddi hazırlıq
Qırmızı düyün (red knot) köçə başlamazdan əvvəl bədən kütləsini təxminən 70% artırır. Çəkisi 140 qramdan 240 qrama qədər yüksəlir ki, bu da 4000 km-lik uçuş üçün zəruri enerji ehtiyatını təmin edir. Onlar Şimali Sibirlə Qərbi Avropa və Afrika arasında köç edirlər.
4. Komanda işi havada da keçərlidir
Durnalar və qazlar qısa və orta məsafəli köçərilərdir və adətən oktyabr ayında yola düşürlər. Onları səma üzərində məşhur “V” formasında görmək olar. Bu forma enerji qənaəti üçündür və quşlar mütəmadi olaraq ön və arxa mövqeləri dəyişərək bir-birinə dəstək olurlar.
5. Tək səyyah
Ququ quşu (kuku) köçünü təkbaşına edir. Payızda Cənubi Afrikaya uçur, mart–may ayları arasında isə yenidən Avropaya qayıdır. Sürüsüz, amma dəqiq istiqamətlə.
6. Sakit, amma dözümlü
Amerika taxtaquşu (American woodcock) ən yavaş köç edən quşlardan biridir — saatda təxminən 8 km sürətlə uçur. Buna baxmayaraq, Kanadanın cənubundan ABŞ-ın mərkəzi və şərq bölgələrinə qədər uzun məsafə qət edir.
7. Buludların üzərində
Bar başlı qazlar Himalay dağlarını aşaraq 9000 metr hündürlüyə qədər qalxa bilirlər. Bu yüksəklikdə bəzən təyyarələrlə eyni hava məkanında uçurlar. Onlar mütəmadi olaraq yüksəlib-enərək oksigen çatışmazlığına uyğunlaşırlar.
8. Rekord məsafə
Arktik tern köçəri quşlar arasında ən uzun məsafəni qət edən növdür. Arktikadan Antarktidaya və geri uçaraq ildə 30.000–80.000 km məsafə qət edə bilir. Bu, Yer kürəsində ən uzun illik köç yoludur.
9. Dayanmadan uçanlar
Yayquşları (swifts) Afrikanın ekvator bölgələrindən Mərkəzi Avropaya dayanmadan uçurlar. Maraqlıdır ki, onlar havada yatmağı belə bacarır və “enerji doldurmağı” uçuş zamanı həyata keçirirlər.
10. Səslə yaşamaq
Quşlar üçün eşitmə həyati əhəmiyyət daşıyır. Xüsusi səslər və mahnılar:
-
sürü ilə əlaqə saxlamaq,
-
təhlükəni xəbər vermək,
-
istiqaməti qorumaq
üçün istifadə olunur. İnsanlardan fərqli olaraq, quşlar ömür boyu eşitmə qabiliyyətini qoruyub saxlaya bilirlər.
Nəticə
Köçəri quşlar yalnız instinkt deyil, həm də mükəmməl biologiya, uyğunlaşma və dözümlülük nümunəsidir. Onların səssiz səma yolları təbiətin hələ də nə qədər öyrənilməmiş möcüzələrə sahib olduğunu xatırladır.