Professor Ronald Mallettin həyat yolu elmlə şəxsi faciənin kəsişdiyi nadir hekayələrdəndir. O, cəmi 10 yaşında olarkən atasını infarkt nəticəsində itirdi. Bu itkini qəbul etmək onun üçün yalnız bir ömür boyu daşıdığı kədər deyil, həm də elmi bir məqsədin başlanğıcı oldu: zamanla geriyə qayıdaraq atasının həyatını xilas etmək.
Bu gün 72 yaşında olan Mallett ABŞ-ın aparıcı nəzəri fiziklərindən biri kimi vaxt səyahətinin mümkünlüyünü araşdırır və bütün akademik karyerasını bu məqsədə həsr etdiyini açıq şəkildə etiraf edir.
“Buna dəyərdimi?” – ömürlük sual
Professor Mallett bu suala qəti cavab verir:
“Bəli, buna dəyərdi.”
O, izah edir ki, vaxt səyahəti artıq sırf elmi fantastika deyil. Albert Eynşteynin sübut etdiyi nisbilik nəzəriyyəsi göstərir ki, sürət və cazibə zamanın axınına birbaşa təsir edir. Subatomik hissəciklər işıq sürətinə yaxın hərəkət etdikdə, normal şəraitdəkinə nisbətən 10–20 dəfə daha uzun yaşaya bilirlər. Bu isə zamanın “yavaşlaması” deməkdir.
Mallettə görə, gələcəyə zamanla səyahət edəcək ilk “obyektlər” məhz bu hissəciklər olacaq. İnsan üçün bu texnologiya hələ əlçatmazdır, lakin nəzəri cəhətdən mümkündür.
Zaman səyahətinin elmi əsası
Zamanla səyahət ideyası əsasən Eynşteynin Ümumi Nisbilik Nəzəriyyəsinə əsaslanır. Bu nəzəriyyəyə görə:
-
Zaman sabit deyil
-
Cazibə və məkan-zaman bir-biri ilə sıx bağlıdır
-
Məkanın əyilməsi zamanın da əyilməsinə səbəb olur
Professor bunu sadə bir analoji ilə izah edir:
Bir trambolini təsəvvür edin. Ortasına ağır bir boulinq topu qoysanız, səth əyilər. Kiçik bir mərmər həmin əyilmə səbəbilə boulinq topunun ətrafında fırlanar. Eynşteynə görə, Günəş boulinq topu, Yer isə mərmər kimidir. Yer Günəşin cazibə sahəsində qalır, çünki Günəş məkanı əyir.
Lazer və zamanın bükülməsi ideyası
Mallettin ən cəsarətli ideyası lazer şüalarının məkanı hərəkətə gətirməsi konsepsiyasına əsaslanır.
O bunu belə izah edir:
Bir fincan qəhvəni düşünün. Qaşıqla qəhvəni qarışdırdıqda maye fırlanır. Əgər qəhvənin içinə bir lobya atsaydınız, o da bu fırlanma ilə hərəkət edərdi. İndi qəhvəni məkan, qaşığı isə lazer şüası kimi təsəvvür edin.
Lazer şüası məkanı “qarışdıra” bilər. Məkan hərəkət etdikdə isə zaman da hərəkət edir. Məkan-zaman bir xətt deyil, halqa şəklinə salına bilərsə, keçmişə dönüş nəzəri olaraq mümkün olur.
Mallett bu ideyanı riyazi olaraq sübut etmiş, nəticələrini elmi jurnallarda dərc etdirmişdir. Bu, “lazer əsaslı zaman maşını” ideyasının ilk ciddi elmi modellərindən biri hesab olunur.
Praktik istifadə: Zaman maşını nə üçün lazımdır?
Professor Mallett zaman maşınını şəxsi məqsədlərlə məhdudlaşdırmır. Onun fikrincə, bu texnologiyanın humanitar potensialı olduqca böyükdür:
-
Zəlzələlər
-
Sunamilər
-
Qasırğalar
-
Kütləvi daşqınlar
kimi təbii fəlakətlər barədə keçmişə xəbər göndərmək mümkün olarsa, minlərlə insanın həyatı xilas edilə bilər.
İnsanlar zamanla nə vaxt səyahət edəcək?
Mallett realist mövqe tutur:
-
Bu tədqiqatlar son dərəcə bahalıdır
-
Təcrübə mərhələsi milyonlarla dollar tələb edir
-
İllərlə, hətta onilliklərlə vaxt aparacaq
Hazırda layihəyə maraq göstərən iri maliyyə dəstəkçiləri mövcuddur. Əsas hədəf əvvəlcə keçmişə informasiya göndərmək, daha sonra isə maddi obyektlərin zaman içində hərəkətini mümkün etməkdir.
Zaman paradoksları və paralel kainatlar
Zamanla səyahət deyildikdə ən çox qorxulan məsələ paradokslardır. Mallett bu problemi kvant mexanikası ilə izah edir.
1957-ci ildə fizik Hugh Everett III “çoxlu kainatlar” nəzəriyyəsini irəli sürdü. Daha sonra David Deutsch bu ideyanı zaman səyahətinə tətbiq etdi:
Keçmişə səyahət etdikdə, mövcud kainatını deyil, paralel bir zaman xəttini dəyişdirirsən.
Bu yanaşma paradoksları elmi baxımdan aradan qaldırır.
Nəticə: Zaman səyahətinin əsrindəyikmi?
Professor Ronald Mallett belə düşünür:
“Elmi və texnoloji inkişaf bu əsrdə tarixdə heç vaxt olmadığı qədər sürətlidir. Əgər siyasi iradə və maliyyə dəstəyi olarsa, XXI əsrin sonuna qədər zamanla səyahət mümkün ola bilər.”
Bu hekayə bir daha sübut edir ki, elm bəzən kədərdən doğur, amma insanlığı xilas etməyə yönələ bilər.