Alkoqol güclü asılılıq yaradan maddədir. Hər gün ABŞ-da 15 yaşdan kiçik 4 750-dən çox uşaq spirtli içki qəbul edir. ABŞ-ın Maddə İstismarı və Psixi Sağlamlıq Xidmətləri İdarəsinin (SAMHSA) məlumatına görə, problem təkcə bunun qanunsuz olması deyil.
Əsas təhlükə ondadır ki, 15 yaşından əvvəl içməyə başlayan uşaqların gələcəkdə alkoqol asılısı olma ehtimalı, ilk dəfə yetkinlik yaşında içməyə başlayanlara nisbətən təxminən beş dəfə yüksəkdir.
Yeniyetmələr niyə daha risk altındadır?
Yeniyetmələrin alkoqol istifadəsi böyüklərdən bir cəhətə görə fərqlənir:
onlar adətən qısa müddətdə çox miqdarda alkoqol qəbul edirlər. Bu davranış “binge drinking” (çox içmək) adlanır.
Çox içmək sadəcə sərxoş olmaq və məsuliyyətsiz davranış demək deyil. Həkimlər bildirirlər ki, bu, beyin inkişafına ciddi və uzunmüddətli zərər verə bilər. Bu riskləri əks etdirən yeni tibbi hesabat Pediatrics jurnalının 30 avqust sayında dərc olunub.
Mütəxəssis nə deyir?
Florida Beynəlxalq Universitetinin və Mayamidəki Nicklaus Uşaq Xəstəxanasının pediatrı Lorena Siqueira, yeniyetmələrdə alkoqol istifadəsini araşdıran mütəxəssislərdəndir və hesabatın müəlliflərindən biridir.
Onun sözlərinə görə:
“Uşaqlar spirtli içki qəbul etdikdə, çox içməyə meylli olurlar. Təəssüf ki, onların orqanizmi bu qədər alkoqolu qəbul etməyə hazır deyil.”
Yeniyetmələr niyə içir?
Araşdırmalara görə, yeniyetmələrin spirtli içki qəbul etməsinin əsas səbəbləri bunlardır:
-
özünə inamsızlıq
-
daha xoşbəxt olacaqlarını düşünmələri
-
maraq və yeni təcrübə axtarışı
-
dost təzyiqi
SAMHSA bildirir ki, yalnız bir ay ərzində ABŞ-da 21 yaşdan aşağı milyonlarla yeniyetmə spirtli içki qəbul edir. Orta məktəb şagirdlərinin təxminən üçdə ikisi ən azı bir dəfə alkoqol dadıb.
“Çox içmək” nə deməkdir?
Böyüklər üçün:
-
qadınlar üçün ardıcıl 4 içki
-
kişilər üçün ardıcıl 5 içki
Yeniyetmələr üçün isə:
-
3 içki (9–13 yaşlı oğlanlar və 17 yaşdan kiçik qızlar üçün artıq sayılır)
-
4 içki (14–15 yaşlı oğlanlar üçün)
Yeniyetmələrin bədəni alkoqola daha həssasdır və eyni miqdar onlarda daha ağır təsir yaradır.
Çox içməyin təhlükələri
Alkoqol qəbul edildikdə qaraciyər onu qandan təmizləməyə çalışır. Lakin çox içildikdə qaraciyər buna çatmır və alkoqol beyində dolaşmağa başlayır. Bu vəziyyət sərxoşluq adlanır.
Nəticələr çox ağır ola bilər:
-
avtomobil qəzaları
-
depressiya və özünə zərər
-
istənməyən cinsi münasibətlər
-
yaddaşın itməsi (“qaralma”)
-
alkoqol zəhərlənməsi və nəfəsin dayanması
CDC-nin məlumatına görə, ölümcül avtomobil qəzalarına düşən hər 5 yeniyetmə sürücüdən 1-nin qanında alkoqol aşkar olunur.
Beyinə uzunmüddətli təsir
Alkoqol beynin xatirələri formalaşdırmaq qabiliyyətini zəiflədir. Lakin yeniyetmələrdə bu təsir daha dərin və qalıcı ola bilər.
Yeni tədqiqatlar göstərir ki:
-
beyin inkişafı 20–30 yaşlara qədər davam edir
-
yeniyetməlik dövründə çox içmək beynin hippokamp adlı yaddaş və öyrənmə mərkəzinə zərər verir
-
sinir hüceyrələrinin inkişafı pozulur
Bu dəyişikliklər geri dönməz ola bilər.
İcra funksiyası və riskli davranış
Alkoqol beynin prefrontal korteks adlı sahəsinə də zərər verir. Bu sahə:
-
diqqət
-
qərarvermə
-
özünü idarəetmə
kimi funksiyalara cavabdehdir.
Bu bacarıqlar zəiflədikdə yeniyetmə:
-
riskli davranışlardan çəkinə bilmir
-
içkidən imtina etməkdə çətinlik çəkir
-
təhlükəli qərarlar verir
Bu isə asılılıq dövrünü gücləndirir.
Nəticə
Mütəxəssislərin yekdil qənaəti belədir:
“Yeniyetmənin inkişaf edən beyni üçün alkoqolun təhlükəsiz miqdarı yoxdur.”
Yeniyetməlik dövründə çox içmək:
-
beynin strukturunu dəyişə bilər
-
ömürlük yaddaş və davranış problemlərinə səbəb ola bilər
-
alkoqol asılılığı riskini ciddi şəkildə artırır
Bu səbəbdən erkən yaşda spirtli içkidən uzaq durmaq tibbi, psixoloji və sosial baxımdan həyati əhəmiyyət daşıyır.