Giriş
Sakitlik… Bütün dövrlərdə insanın arzuladığı hal. İnsanı içindəki qarışıqlıqlardan, gündəlik həyatın streslərindən, qorxulardan və xaotik duyğulardan qoruyan bir qalxan. Dinlər, xüsusilə də İslam, bu sakitliyi bərqərar etmək üçün müxtəlif ibadət formaları təqdim edir. Namaz isə bu ibadətlərin zirvəsində dayanır.
Peyğəmbər (s.a.s) buyurur:
“Namaz gözümün nuru, ruhumun sükunətidir.”
Bəs namaz insanı niyə sakitləşdirir? Niyə milyonlarla insan hər gün bu ibadətə yönəlir və ruhlarında təskinlik tapır? Bu sualın cavabını həm Quranın işığında, həm psixoloji elmlərin kontekstində, həm də tədqiqatların nəticələri ilə birlikdə bu yazıda araşdıracağıq.
1. Namazın mənəvi çərçivəsi: Allahla birbaşa əlaqə
İslamda namaz sadəcə ritual deyil. O, bir görüş, bir danışıq, bir sirdaşlıq anıdır. İnsan namazda Allahla ünsiyyətdə olur, dərdlərini Ona deyir, təşəkkür edir, bağışlanma diləyir. Bu, insanın yalnızlıq hissini məhv edir.
Quranda buyurulur:
“Bəni Adəmə de: Mənə ibadət etsinlər ki, qəlbləri rahatlıq tapsın.”
(Taha, 14)
İnsan öz Yaradanı ilə ünsiyyətdə olduqda, özünü qorunmuş, müşahidə altında və əhəmiyyətli hiss edir. Bu da qorxu və narahatlıq hisslərini azaldır.
2. Namaz – Tənəffüs və təkrarla gələn psixoloji sabitlik
Psixologiyada “təkrarlanan ritual hərəkətlərin sakitləşdirici təsiri” termini var. Bu, meditativ ritmlərlə izah olunur. Namazda:
-
Ritmik hərəkətlər (rüku, səcdə)
-
Dərin nəfəs alıb vermə
-
Ağızdan təkrarlanan ayələr
-
Sakit ortam
bunların hamısı insan beynini alfa vəziyyətinə salır. Alfa dalğaları – rahatlıq, diqqət, aramlıq hissini artırır.
Məsələn, rüku və səcdə zamanı bədən tam rahatlanır, beyin kortizol (stres hormonu) səviyyəsini azaldır.
3. Səcdə – Beynin ən aşağıda olduğu, ruhun ən yüksəldə dayandığı an
Səcdə – namazın ən əsas və mənəvi dərinlik daşıyan hissəsidir. Bu vəziyyətdə:
-
Beyin ürəkdən aşağıda olur – bu, qan dövranını yaxşılaşdırır.
-
Bədənin bütün enerji mərkəzləri (xüsusilə alın çakrası) yerə təmas edir.
-
Həm fiziki, həm də ruhi təvazökarlıq baş verir.
Quranda səcdənin dəyəri dəfələrlə vurğulanır:
“Səcdə et və yaxınlaş!”
(Ələq, 19)
Bu yaxınlaşma yalnız Allaha deyil, insanın öz iç dünyasına, sakitliyə, tarazlığa yaxınlaşmasıdır.
4. Namazın vaxt bölgüsü – Gündəlik stresin qarşısını alan bioritm
Namazın gündə 5 dəfə müəyyən zamanlarda olması, insanın bədən və ruh ritmini tənzimləyir:
-
Sübh namazı: Kortizol (səhər oyanma hormonu) səviyyəsinin yüksəldiyi andır. Namaz bu enerjini müsbətə yönəldir.
-
Zöhr namazı: Günün ortasında, stresin maksimum olduğu zaman aralığında bədənə və ruha fasilə verilir.
-
Əsr namazı: Enerji azalır, beyin yorulur – namaz bu yorğunluğu psixoloji olaraq yüngülləşdirir.
-
Məğrib və işa: Gün bitir, sakitlik gəlir. Namaz, bu sakitliklə insanı ruhani istirahətə hazırlayır.
Bu təqvim bioritmi sabit saxlayır və anxietə (narahatlıq) riskini azaldır.
5. Namazda oxunan ayələrin sakitləşdirici məzmunu
Namazda Quran ayələri oxunur. Bu ayələrin əksəriyyəti təskinlik, ümid, bağışlanma və mərhəmət mövzularını əhatə edir.
Məsələn:
“Əl-həmdülillahi rəbbil-aləmin…”
– Hər şeyin sahibi Rəbbə təşəkkür. Bu, minnətdarlıq hissini artırır.
“İhdinəs-siratəl-mustəqim…”
– Düz yola hidayət istəmək. Bu, daxili boşluğun istiqamət tapmasıdır.
Hər dəfə bu ayələri təkrar etdikcə, insanın beyni təhlükəsizlik, mənalı həyat, möhkəm inanc hissi ilə dolur.
6. Elmi tədqiqatlarla namazın sakitləşdirici təsiri
Müasir tibb və psixologiya namazın sakitləşdirici təsirini sübut etmişdir:
-
Harvard Medical School-un araşdırmasına görə, nizamlı ibadət edən insanların stres hormonu kortizol daha aşağı səviyyədədir.
-
EEG (beyin dalğası) ölçümləri göstərir ki, səcdə zamanı beyin alfa dalğa zonasına keçir – bu da meditasiya halıdır.
-
Kanada Psixologiya Assosiasiyası bildirir ki, ibadət edən insanlar depressiya və panik ataklara qarşı daha dayanıqlıdır.
7. Səssiz bir dua – Təsəlli və göz yaşları ilə iç dünyanı boşaltmaq
Namaz, bəzən sadəcə mexaniki bir ibadət yox, göz yaşlarının axdığı, qəlbin yüngülləşdiyi bir mərhələ olur. İnsan özü ilə, keçmişi ilə, yaşadıqları ilə üzləşir və bağışlanma diləyir. Bu da:
-
Duyğusal boşalmanı təmin edir.
-
Qəzəbi və içəridəki sıxıntını azaldır.
-
Xatirələrlə barışmağa kömək edir.
8. Sosial psixologiyada namazın yeri: mənsubiyyət və mənalı həyat
Namaz həm də sosial bir bağ hissi yaradır:
-
Məsçidə gedən insanlar bir icmaya aid olduğunu hiss edir.
-
Eyni ayələri, eyni səcdəni paylaşmaq “mən yalnız deyiləm” hissini doğurur.
-
Bu isə psixoloji olaraq ən əsas qoruyucu faktorlardan biridir.
9. Hərəkətlərin özləri – Ruha yazılmış terapiya
Namazın hərəkətləri bədənin:
-
Boyun, kürək, diz və oynaqlarını rahatladır.
-
Səcdə və rüku bədənin təbii gərginliyini azaldır.
-
Əllərin göyə açılması, ayaqda durmaq, səcdəyə qapanmaq – bunlar psixoterapevtik gücə sahib hərəkətlərdir.
İnsan sanki fiziki gərginliklə ruhi gərginliyi eyni anda boşaldır.
10. Namazın dərin psixoloji təsirləri
-
Təhlükəsizlik hissi: Allahın qarşısında dayanmaq, bir qoruyucuya sığınmaq hissini doğurur.
-
İntrospeksiya: İnsan özünü tanımağa başlayır. “Niyə burdayam?” sualına cavab axtarır.
-
Ruhani sabitlik: İnsanı gündəlik sarsıntılardan uzaqlaşdırır.
-
İdrakın artması: Həyatın mənasını və varlığın dəyərini hiss etdirir.
11. Namaz – Duyğuların nizamı
Namaz qılan insan:
-
Qəzəbini idarə edir.
-
Paxıllıq və qisas hisslərindən uzaqlaşır.
-
Özünü təkəbbürdən qoruyur.
-
Bağışlamağı öyrənir.
Bu isə psixoloji balansın əsas dayaqlarıdır.
Nəticə
Namaz – təkcə bir ibadət deyil, insanın ruhuna edilən müalicədir. O, insanı həm Rəbbinə, həm özünə, həm də cəmiyyətə bağlayır. Namazda tapılan sakitlik, dərin bir ruhani rahatlıqdır. O sakitlik ki, nə pulla, nə mülklə, nə də dünya zövqləri ilə əldə edilə bilməz.
İnsan su kimi axan həyatın içində bir dayanacaq axtarırsa, namaz onun ən sakit limanıdır. Ruh yorulanda, düşüncələr qarışanda, duyğular ağlayanda – səcdə bir qurtuluş olur.
Oxucuya sual və rəy
-
Namaz sizin üçün nə deməkdir – sadəcə ibadət, yoxsa ruhi bir sığınacaq?
-
Səcdə anında iç dünyanızda nələr baş verir?
Rəyinizi bizimlə bölüşün – Shefeq.com-da ruhun sakitliyini birgə paylaşaq.
İ