İnsan beyni tez-tez eşitdiyi məlumatları zamanla “həqiqət” kimi qəbul etməyə meyillidir. Lakin sağlamlıq və bədənimizlə bağlı geniş yayılmış bir çox fikir elmi sübutlara deyil, illərlə formalaşmış yanlış inanclara əsaslanır. Bu miflərin bəziləri zərərsiz görünə bilər, digərləri isə uzunmüddətli sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Aşağıda geniş yayılmış və elmi baxımdan problemli hesab edilən 25 sağlamlıq əfsanəsi təqdim olunur.
1. Süd sümükləri mütləq möhkəmləndirir
Uşaqlıqdan bizə südün sümük sağlamlığı üçün vacib olduğu öyrədilir. Lakin bəzi iri miqyaslı araşdırmalar göstərir ki, süd istehlakı sümük sınıqlarının riskini avtomatik şəkildə azaltmır. Sümük sağlamlığı yalnız kalsiumla deyil, D vitamini, fiziki aktivlik və hormonal balansla da bağlıdır.
2. Yağlar zərərlidir
Bütün yağları zərərli hesab etmək yanlış yanaşmadır. Trans yağlar təhlükəli olsa da, zeytun yağı, avokado, qoz-fındıq və toxumlarda olan sağlam yağlar ürək və beyin üçün faydalıdır. Həddindən artıq az yağlı pəhriz hormonal və psixi sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər.
3. Az kalori = avtomatik arıqlama
Çəki itirmək yalnız kalori miqdarını azaltmaqdan ibarət deyil. Qidanın keyfiyyəti, hormonal reaksiya və metabolizma daha mühüm rol oynayır. İltihaba səbəb olan qidalar uzunmüddətli çəki problemlərinə gətirib çıxara bilər.
4. Detoks proqramları bədəni təmizləyir
Şirə və çay əsaslı “detoks” proqramlarının elmi əsası zəifdir. Qaraciyər və böyrəklər bədənin təbii detoks mexanizmləridir. Sağlam qidalanma və su balansı daha effektiv üsuldur.
5. Genetika sağlamlıq taleyinizi müəyyən edir
Genetik meyl vacib olsa da, həyat tərzi faktorları genlərin necə aktivləşəcəyini müəyyən edir. Qidalanma, fiziki aktivlik və stress idarəsi riskləri azalda bilər.
6. Həftəsonu yuxu borcunu bağlamaq mümkündür
Yuxu çatışmazlığı tam şəkildə kompensasiya edilə bilməz. Xroniki yuxusuzluq metabolik və nevroloji dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
7. Xoruldama əhəmiyyətsizdir
Xoruldama bəzən obstruktiv yuxu apnesinin əlaməti ola bilər. Bu isə ürək-damar xəstəlikləri və yüksək təzyiq riski ilə əlaqələndirilir.
8. Yatmazdan əvvəl spirt daha yaxşı yuxu verir
Spirt ilk mərhələdə sakitləşdirici təsir göstərsə də, gecənin ikinci yarısında yuxu strukturunu pozur və nəfəs problemlərini artırır.
9. Dərman problemi aradan qaldırır
Bir çox dərman simptomları azaldır, lakin xəstəliyin kök səbəbini aradan qaldırmaya bilər. Həyat tərzi dəyişiklikləri vacibdir.
10. DEHB dərmanları tam təhlükəsizdir
Bu dərmanlar effektiv olsa da, bəzi hallarda ürək ritm pozuntuları, davranış dəyişiklikləri və digər yan təsirlər yarada bilər.
11. Stress yalnız zehni vəziyyətdir
Stress immun sisteminə, həzmə və hormonal tarazlığa təsir edir. Xroniki stress uzunmüddətli xəstəlik riskini artırır.
12. Narahatlıq və depressiya yalnız dərmanla müalicə olunur
Psixoterapiya, idman, bağırsaq sağlamlığı və həyat tərzi dəyişiklikləri də mühüm rol oynayır.
13. Qrip peyvəndi qrip yaradır
Qrip peyvəndi aktiv virus deyil. Peyvənddən sonra hiss edilən halsızlıq immun sisteminin təbii reaksiyasıdır.
14. Qrip ciddi xəstəlik deyil
Qrip hər il minlərlə insanın həyatına son qoyur və ağırlaşmalar yarada bilər.
15. Sinə ağrısı yoxdursa, infarkt deyil
Ürək tutması bəzən bel, çənə, boyun və ya mədə nahiyəsində ağrı ilə özünü göstərə bilər.
16. Nizamsız bağırsaq hərəkətləri normaldır
Həzm problemləri hormonal və metabolik pozuntuların göstəricisi ola bilər.
17. Menstruasiya zamanı hamilə qalmaq mümkün deyil
Risk az olsa da, tamamilə istisna edilə bilməz.
18. Menstruasiya həmişə ağrılı olmalıdır
Şiddətli ağrılar endometrioz və digər patologiyaların əlaməti ola bilər.
19. Qidalanmanın dəriyə təsiri yoxdur
Hormonal balans və bağırsaq mikroflorası dəri sağlamlığına birbaşa təsir edir.
20. Evdə günəş kremi lazım deyil
UVA şüaları şüşədən keçə bilər və dəriyə zərər verə bilər.
21. Burun qanayanda başı arxaya əymək lazımdır
Doğru üsul burun dəliklərini sıxmaqdır. Başı arxaya əymək qanı boğaza axıda bilər.
22. Vitaminlər həmişə faydalıdır
Nəzarətsiz vitamin qəbulu toksiklik və balans pozuntusu yarada bilər.
23. Gənclər sağlamlıq barədə narahat olmamalıdır
Profilaktika gənc yaşdan başlamalıdır. Erkən vərdişlər gələcək sağlamlığı müəyyən edir.
24. Yaşlanma qaçılmaz tənəzzüldür
Sağlam həyat tərzi yaşlanma prosesini ləngidə və həyat keyfiyyətini yüksəldə bilər.
25. İstənilən həkim eyni səviyyədədir
Mütəxəssis seçimi, təcrübə və ikinci rəy almaq vacibdir.
Nəticə
Sağlamlıqla bağlı miflər bəzən zərərsiz görünsə də, bir çoxu davranışlarımızı yanlış istiqamətə yönəldə bilər. Elmi sübutlara əsaslanan məlumatlar, düzgün həyat tərzi və mütəxəssis məsləhəti uzunmüddətli sağlamlığın əsasını təşkil edir.